Category: G├Ârme Engelliler

G├Ârme Yetersizli─či Olan Bireyler

6 nokta

6 nokta

G├Ârme Yetersizli─či Olan Birey: G├Ârme g├╝c├╝n├╝n k─▒smen ya da tamamen kayb─▒ndan dolay─▒ ├Âzel e─čitim ve destek e─čitim hizmetine ihtiyac─▒ olan birey olarak tan─▒mlan─▒r.

G├Ârme Engellili─čin Yasal Tan─▒m─▒; g├Ârmenin ve g├Ârme alan─▒n─▒n ├Âl├ž├╝m├╝ne ba─čl─▒d─▒r. Yasal tan─▒m, t─▒p alan─▒nda ├žal─▒┼čanlar ve di─čer ilgililer taraf─▒ndan kullan─▒lmaktad─▒r. Bu tan─▒ma g├Âre; ÔÇťt├╝m d├╝zeltmelerle birlikte, g├Âren g├Âz├╝n ola─čan g├Ârme g├╝c├╝n├╝n onda birine yani 20/200′ l├╝k g├Ârme keskinli─čine ya da daha az─▒na sahip olan ya da g├Ârme a├ž─▒s─▒ 20 dereceyi a┼čmayan bireylere k├Âr denilmektedir. 20/200’├╝n anlam─▒; g├Ârme yetersizli─činden etkilenen bireyin 60 cm.’ den g├Ârebildi─čini, normal g├Ârme g├╝c├╝ne sahip olan bireyin 6 m.’ den g├Ârebilmesidir. G├Ârme a├ž─▒s─▒n─▒n dar olmas─▒n─▒n anlam─▒ ise, normal g├Ârme keskinli─či olmas─▒na ra─čmen, g├Ârmenin sadece merkezdekilerle, 20 dereceyle s─▒n─▒rl─▒ olma, 20 derecenin d─▒┼č─▒nda kalan nesneleri g├Ârememedir.
Yasal-T─▒bbi- Tan─▒mlama Sistemine G├Âre Az G├Âren Tan─▒m─▒ ─░se; g├Ârme keskinli─či 20/70 ile 20/200 aras─▒nda olan bireylerdir. Anlam─▒ ise, normal g├Âren bireyin 6 m.’ den g├Ârd├╝─č├╝n├╝, az g├Âren birey 2 m. ─░le 60 cm. aras─▒ndaki mesafeden g├Ârebilmektedir.
G├Ârme Engellili─čin E─čitsel Tan─▒m─▒ ─░se; g├Ârme yetersizli─činden ├žok a─č─▒r derecede etkilenen, mutlaka kabartma alfabeye (braille) ya da konu┼čan kitaplar─▒n kullan─▒lmas─▒na ihtiya├ž duyan bireyler ÔÇťk├ÂrÔÇŁ; b├╝y├╝t├╝c├╝ ara├žlar yard─▒m─▒yla ya da b├╝y├╝k puntolu yaz─▒l─▒ materyali okuyabilen bireyler ÔÇťaz g├ÂrenÔÇŁ dir. E─čitsel tan─▒m─▒n yasal tan─▒m kadar kesin ve a├ž─▒k olmamas─▒ e─čitsel de─či┼čkenlerden ve ├Â─čretimde okuma y├Ântemini vurgulam─▒┼č olmas─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r.
Nedenleri:
├çok s─▒k rastlanmamakla birlikte genetik olabilir. Annenin hamileli─či s─▒ras─▒nda ge├žirdi─či k─▒zam─▒k├ž─▒k gibi ate┼čli hastal─▒klar, ald─▒─č─▒ baz─▒ ila├žlar ya da r├Ântgen ─▒┼č─▒nlar─▒na maruz kalma g├Ârme engeline neden olabilmektedir. Do─čumun g├╝├ž olmas─▒ da bir ba┼čka nedendir. Premat├╝re (erken) do─čan bebeklere k├╝vezde fazla oksijen verilmesi ├žocu─čun k├Âr olmas─▒na neden olabilmektedir. Do─čum sonras─▒nda ├žocu─čun ge├žirdi─či ate┼čli hastal─▒klar, kazalar, zehirlenmeler g├Ârme engelinin nedenlerindendir.

├ľzellikleri:
*G├Ârme engelinin derecesi ne olursa olsun ( az g├Âren- k├Âr) , g├Ârme problemi olan ├žocuklar─▒n geli┼čimsel, bili┼čsel ve sosyal ├Âzellikleri konusunda e─čitimden yararlanma olanaklar─▒ vard─▒r. Bunun i├žin de ├Âncelikli olarak bu ├Âzelliklerin bilinmesi gerekir.
* Dil ├Â─črenilen bir ├Âzelliktir ve i┼čitsel olmas─▒ nedeniyle g├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olanlar─▒n dil geli┼čimlerine olumsuz etkisi yok denecek kadar azd─▒r. Olumsuz say─▒labilecek en belirgin ├Âzellik k├Âr olan bireylerde daha ├žok g├Âr├╝len ÔÇťVerbalismÔÇŁ yani a┼č─▒r─▒ s├Âzc├╝k kullanmad─▒r.
*K├Ârl├╝k, d├╝┼č├╝k zekan─▒n belirleyicisi de─čildir. Ancak g├Ârme ile ilgili ya┼čant─▒lar─▒n─▒n zengin olmay─▒┼č─▒ nedeniyle yeterli e─čitim olanaklar─▒n─▒n sa─članmas─▒ gerekmektedir.
*Kavramsal geli┼čimleri, normal olan ├žocuklara oranla daha geridir. ├ľzellikle soyut kavramlarda ba┼čar─▒ d├╝┼č├╝kt├╝r. Bunun nedeni ise uygun ├Â─črenme ya┼čant─▒lar─▒n─▒n olmay─▒┼č─▒d─▒r.
*G├Ârme engelli ├žocuklar─▒n en fazla s─▒k─▒nt─▒ ├žekti─či konu, alan kavram─▒d─▒r.├ç├╝nk├╝ di─čer duyular─▒n─▒ kullanarak ├Â─črenme ├žabas─▒ g├Âstermekte, alana ili┼čkin bilgilerde di─čer duyular─▒ s─▒n─▒rl─▒ kalmaktad─▒r.
* Hareket ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ndeki becerileri kazanabilmesi i├žin g├Ârme engelli ├žocu─čun, fiziksel engellerin fark─▒na varmas─▒ gerekmektedir. ÔÇťEngel DuyusuÔÇŁ olarak nitelenen bu duyu, bireyin ├Ân├╝ndeki engelin yerinin ve y├Ân├╝n├╝n alg─▒lanarak belirlenmesinde etkilidir.Yer ve y├Ân, i┼čitsel olarak alg─▒lan─▒r ve belirlenir.Bunun i├žin yank─▒lanmalardan yararlan─▒l─▒r. Bu yolla engel duyusu geli┼čir. G├Ârme engelliler, dikkatlerini yo─čunla┼čt─▒rarak daha iyi ayr─▒m yapt─▒klar─▒ndan dolay─▒ i┼čitme ve dokunma duyular─▒n─▒ daha iyi kullanmaktad─▒rlar.

G├ľRME YETERS─░ZL─░─×─░ OLAN B─░REYLER─░N E─×─░T─░M─░
-G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuk ya k├Ârd├╝r ya da az g├Ârendir. K├Âr demek, ├žocu─čun uzak yada yak─▒ndan hi├žbir ┼čeyi g├Ârmemesi anlam─▒na gelmektedir. Az g├Âren ise ├žocu─čun ├ževresinde bulunan ┼čeylerin yak─▒n─▒na giderek ya da g├Âz├╝ne getirerek k─▒smen fark etmesi anlam─▒na gelmektedir. Az g├Âren ├žocuk, nesneleri kesin olarak fark edememektedir. Ancak karart─▒ halinde g├Âlgeler ┼čeklinde g├Ârmektedir.

-G├Ârme engelinin olu┼čmas─▒nda ├žok ├že┼čitli nedenler vard─▒r. G├Ârme engeli irsi olabilir ve soydan soya ge├žebilir. Ancak bu duruma s─▒k s─▒k rastlanmamaktad─▒r. Annenin hamileli─či s─▒ras─▒nda da g├Ârme engeli ortaya ├ž─▒kabilir. Hamilelik s─▒ras─▒nda anne k─▒zam─▒k├ž─▒k gibi ate┼čli hastal─▒klara yakaland─▒─č─▒nda, baz─▒ ila├žlar al─▒nd─▒─č─▒nda ve r├Ântgen ─▒┼č─▒nlar─▒na maruz kald─▒─č─▒nda k├Ârl├╝k yada g├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olabilir. Do─čumun g├╝├ž olmas─▒ da bebe─čin g├Ârme engelli olmas─▒na neden olabilir. Do─čum sonras─▒nda ge├žirilen ate┼čli hastal─▒klar, kazalar ve zehirlenmeler g├Ârme engeline yol a├žabilir.

-G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝n├╝n ne kadar erken fark─▒na var─▒labilirse tedavi edilme imkan─▒ artar. Tedavi edilmesi m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒nda da, erken e─čitim ├Ânlemleriyle ├žocu─čun daha olumlu hayat s├╝rmesi m├╝mk├╝n olabilir.

G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒ fark etmede bir├žok ipu├žlar─▒ vard─▒r:
-G├Âzlerinin ├Ân├╝nde bulunan ilgi ├žekici e┼čyalar─▒ takip edememe ya da fark─▒na varamama
-Uzun s├╝re ayn─▒ yere bakma
-Farkl─▒ bir ┼čekilde g├Âzlerini d├Ând├╝rme
-S─▒k s─▒k g├Âzlerini ovma ve ka┼č─▒ma
-G├Âzlerini ─▒┼č─▒ktan ka├ž─▒rma ve g├Âzlerinde titreme
-Sa─ča sola ama├žs─▒z uzanma ve s─▒k s─▒k d├╝┼čme
-Renkli bir resmin renklerini ay─▒ramama
-G├Âzlerde k─▒zarma ve ya┼čarma
-G├Âzlerinin ortas─▒nda bulan─▒kl─▒k ve ─▒┼č─▒k geldi─činde parlama

G├Ârme G├╝├žl├╝─č├╝ Olan ├çocuk Neden ├ľ─črenme G├╝├žl├╝kleriyle Kar┼č─▒ Kar┼č─▒ya Kal─▒r?
G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuk hi├ž g├Âremiyorsa, bedenini nas─▒l kullanaca─č─▒n─▒ ├Â─črenmede g├╝├žl├╝kleri olabilir.

Bu g├╝├žl├╝k, di─čer insanlar─▒n baz─▒ ┼čeyleri yaparken v├╝cutlar─▒n─▒ nas─▒l hareket ettirdiklerini g├Ârememesinden kaynaklanmaktad─▒r.

G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuk,
-Di─čer insanlar─▒n parmaklar─▒n─▒ nas─▒l kulland─▒klar─▒n─▒, dokunduklar─▒n─▒, ald─▒klar─▒n─▒ ve tutuklar─▒n─▒ g├Ârememektedir.
-Di─čer ├žocuklar─▒n nas─▒l oynad─▒klar─▒n─▒ g├Ârememektedir.
-Di─čer insanlar─▒n nas─▒l yemek yediklerini g├Ârememektedir.
-Di─čer insanlar─▒n tuvalette nas─▒l temizlendiklerini ve lavaboyu nas─▒l kulland─▒klar─▒n─▒ g├Ârememektedir.
-G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocu─čun, ileti┼čimde bulunurken y├╝z ifadesini de─či┼čtirmede ve ellerini kollar─▒n─▒ hareket ettirmede g├╝├žl├╝kleri olabilir. ├ç├╝nk├╝ ├žocuk di─čer insanlar─▒n y├╝z ifadesinin nas─▒l de─či┼čti─čini ve ellerini kollar─▒n─▒ nas─▒l hareket ettirdiklerini g├Ârememektedir.
-G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar g├Âremedikleri i├žin,di─čer ├žocuklar─▒n g├Ârerek ├Â─črendikleri ve anlad─▒klar─▒n─▒ anlayabilmeleri i├žin yard─▒ma ihtiya├žlar─▒ vard─▒r.

G├ľRME G├ť├çL├ť─×├ť OLAN ├çOCUKLARIN ├ľ─×RENMELER─░NE NASIL YARDIM ED─░L─░R?
-├çocuk hi├ž g├Ârm├╝yorsa, onun ya┼č─▒tlar─▒n─▒n yapm─▒┼č oldu─ču faaliyetleri siz de bu ├žocuklarla birlikte yaparak ├žocu─čun yeti┼čmesine katk─▒da bulunabilirsiniz.
-├çocuk e─čer ├žok az g├Âr├╝yorsa, onun g├Ârmesinden yararlanarak akranlar─▒n─▒n yapt─▒klar─▒n─▒ yapt─▒rarak yeti┼čmesine katk─▒da bulunabilirsiniz.
-G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar ├Â─črenirken nesnelere dokunur, nesnelerin ├ž─▒kard─▒klar─▒ sesleri dinler, koklar ve tatlar─▒na bakar.
-├çocu─čun ├Â─črenebilmesi i├žin dokunmas─▒ ,i┼čitmesi,koklamas─▒ ve tat almas─▒ mutlaka faaliyete ge├žirilmelidir -├çocu─čun ├ževresini ve nesneleri ├Â─črenebilmesi i├žin ,di─čer duyu organlar─▒ kullanmas─▒na mutlaka f─▒rsat verilmelidir.
-Di─čer duyu organlar─▒n─▒ kullanarak ├žocu─čun yeni ┼čeyler ├Â─črenmesi mutlaka cesaretlendirilmelidir
-Sizin i├žin ve di─čer ├žocuklar─▒n yapabilmeleri bak─▒m─▒ndan ├Ânemli g├Âr├╝lmeyen ┼čeyleri ├Â─črenme ├žabalar─▒ mutlaka desteklenmelidir. Yeni bir ┼čey yapt─▒─č─▒nda ya da yapmay─▒ ├Â─črendi─činde ,mutlaka mutlu oldu─čunuzu fark etmesini sa─člay─▒n─▒z
-├çocuk mutlu oldu─čunuzu sesinizin tonundan ya da kulland─▒─č─▒n─▒z kelimelerden anlamal─▒d─▒r.

G├Ârme G├╝├žl├╝─č├╝ Olan ├çocuklar ─░├žin S─▒n─▒f ─░├žinde Al─▒nabilecek ├ľnlemler
*G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar, di─čer insanlar─▒n bedenini nas─▒l kulland─▒─č─▒n─▒, y├╝z ifadelerindeki de─či┼čiklikleri, yapt─▒─č─▒ hareketleri bilmemektedir.Di─čer ├žocuklar─▒n dokunmalar─▒n─▒, yemelerini, oynamalar─▒n─▒, temizlenmelerini g├Ârememektedir. Akranlar─▒n─▒n g├Ârerek ├Â─črendikleri ve anlad─▒klar─▒ ┼čeyleri ├Â─črenebilmeleri ve anlayabilmeleri i├žin yard─▒ma ihtiya├ž duyarlar.
*G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuk i├žin s─▒n─▒f i├žerisinde al─▒nabilecek baz─▒ ├Ânlemler vard─▒r. Bu ├Ânlemler, e─čitimlerine olumlu katk─▒lar sa─člayacakt─▒r.
*├ľncelikle g├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocu─čun s─▒n─▒fta olmad─▒─č─▒ bir zaman se├žilerek arkada┼člar─▒na anlayabilecekleri d├╝zeyde ├žocu─čun durumu anlat─▒lmal─▒d─▒r. Gerekti─činde ya da yard─▒ma ihtiya├ž duydu─čunda yard─▒m etmeleri s├Âylenmelidir. B├Âylece g├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocu─ča kar┼č─▒ tak─▒nabilecek alay edici davran─▒┼člar─▒n da ├Ân├╝ al─▒nacakt─▒r.
*G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuk i├žin s─▒n─▒fta yap─▒lacak ├ževre d├╝zenlemesi ├žok ├Ânemlidir. Tak─▒labilece─či, ├žarpabilece─či, hareket alan─▒n─▒ daraltabilece─či d├╝┼č├╝n├╝len e┼čyalar ayak alt─▒ndan kald─▒r─▒lmal─▒d─▒r.
*Her e┼čyan─▒n yeri s─▒n─▒f i├žinde belirlenmelidir. ├çocuk, arad─▒─č─▒ e┼čyay─▒ kolayca bulabilmelidir. E┼čyalar─▒n yer de─či┼čikli─činden ├žocuk haberdar edilmelidir.
*├çocuk, s─▒n─▒fta ─▒┼č─▒ktan rahats─▒z olmayacak ┼čekilde oturtulmal─▒d─▒r. I┼č─▒─č─▒n k─▒r─▒larak g├Âze yans─▒mas─▒na dikkat edilmelidir. Do─črudan g├Âze gelen ─▒┼č─▒k, rahats─▒z edici bir duyarl─▒l─▒k yarat─▒r.
*├çocu─čun karalt─▒l─▒, bu─čulu, sisli ya da bulan─▒k da olsa var olan g├Ârme uzakl─▒─č─▒na uygun ┼čekilde s─▒raya oturtulmas─▒ gereklidir.
*Anne ve baba, ├žocu─čun giydi─či ayakkab─▒n─▒n taban─▒n─▒n k├Âsele gibi ses ├ž─▒karan bir nesneden yap─▒lm─▒┼č olmas─▒ konusunda uyar─▒lmal─▒d─▒r. Bu yolla ├žocuk, y├╝r├╝d├╝─č├╝ yerleri hissedecek ve sesleri ay─▒rma ├Âzelli─činden yararlanarak ├ževresi hakk─▒nda bilgi sahibi olacakt─▒r.

S─▒n─▒f ├ževresini ve nesneleri nas─▒l ├Â─črenir?
-G├Ârme yetersizli─či olan ├žocu─čun ├ževresinin fark─▒na varmas─▒, g├Ârenlerin ├ževreyi fark─▒na varmalar─▒ndan farkl─▒ olmaktad─▒r.Bu nedenle,g├Ârme yetersizli─či olan ├žocu─čun ├ževresinin fark─▒na varabilmesine i├žin yeni y├Ântemlere yer vermesi gerekir.G├Ârerek ├ževresini tan─▒ma yerine i┼čiterek, dokunarak ve koklayarak ├ževresinin fark─▒na varmas─▒ beklenir.G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuk ├ževresini dokunarak tan─▒maya ba┼člar.

Dokunarak ├çevresini ve Nesneleri ├ľ─črenme
-G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuk s─▒n─▒fta e┼čyalar─▒n t├╝m├╝n├╝ elleriyle yoklayarak tan─▒mal─▒d─▒r.E┼čyalar tan─▒t─▒l─▒rken ger├žek adlar─▒ s├Âylenerek tan─▒t─▒lmal─▒d─▒r.

-Zaman zaman ├žocu─čun dokunma duyarl─▒l─▒─č─▒n─▒ geli┼čtirmek i├žin parmak u├žlar─▒yla hissedece─či i┼čler verilmelidir. ├ľrne─čin, k├╝├ž├╝k d├╝─čmeleri nohut ve mercime─či ├žocu─čun dokunmas─▒n─▒ sa─člad─▒ktan sonra kar─▒┼čt─▒r─▒n─▒z ve daha sonra ├žocuktan parmak u├žlar─▒yla dokunarak birbirinden ay─▒rmas─▒n─▒ isteyiniz. Kibrit ├ž├Âplerini tan─▒t─▒n─▒z ve onlar─▒ bo┼čaltt─▒ktan ve kibritleri tan─▒tt─▒ktan sonra tekrar kutuya koymas─▒n─▒ isteyiniz. Ayr─▒ca de─či┼čik ka─č─▒t ve kuma┼č par├žalar─▒n─▒ yoklayarak birbirinden ayr─▒lmalar─▒n─▒ isteyerek, dokunarak farkl─▒ yap─▒daki nesneleri ay─▒rma ve dokunma duyarl─▒l─▒klar─▒n─▒ geli┼čtirebilirsiniz.

-Onun elleriyle ├ževresinde onlar─▒ yoklamas─▒na f─▒rsat vererek ├ževreyi nas─▒l ara┼čt─▒raca─č─▒na yard─▒mc─▒ olabilirsiniz.

-├çocu─čun ├ževresinde yer alan nesneleri tan─▒mas─▒ s─▒ras─▒nda, ba┼člang─▒├žta elinizi ├žocu─čun eli ├╝zerine koyarak ├ževreyi ve nesneleri tan─▒t─▒n─▒z. ├ľrne─čin, eliniz eli ├╝zerinde olacak ┼čekilde, hareket eden nesne ve hayvanlar─▒n nas─▒l hareket etti─čini hissetmesini, birlikte inceleyerek yard─▒m etmi┼č olu┼čursunuz.

-├çocu─ča tutabilece─či nesneleri veriniz. Bu s─▒rada tutmakta oldu─ču nesnenin ne oldu─ču, neye benzedi─čini ve nas─▒l kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klay─▒n─▒z.

-├çocu─čun ├ževresinde bulunan e┼čyalar─▒ iyi tan─▒yabilmesi i├žin bu e┼čyalar─▒n ├Âzelliklerini ayr─▒nt─▒l─▒ olarak anlat─▒lmas─▒ gerekir. E─čer, g├Ârsel uyaranlar─▒n yerine i┼čitsel ve dokunsal uyaranlar olacak olursa, gerilemeler ├Ânlenmi┼č olabilir. G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuk i├žin bir ba┼čka g├╝├žl├╝k de, nesne hakk─▒nda pek ├žok ┼čeyi bilmesine ra─čmen hi├ž elinde tutmam─▒┼č olmas─▒d─▒r. Okula ba┼člamakta olan ├žocuklar, isimlendirdikleri nesnelerin ┼čekli ve yap─▒s─▒ hakk─▒nda hi├žbir fikir sahibi olmayabilir. Bu durum daha ├žok nesneleri ├Â─črenirken, o nesneleri ├Â─črenirken elleriyle yoklamamas─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r. Dille ilgili ya┼čant─▒lar somut nesnelerle birle┼čtirilerek sunulmal─▒d─▒r. Kavramlar─▒n bilgilerin becerilerin kazan─▒lmas─▒nda, dokunma, i┼čitme, koklama ve tatma duygular─▒ndan birlikte yararland─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

-Bir├žok ├žocuk ├Â─čretmenine yard─▒m etmekten ho┼član─▒r. B├Âyle durumlarda ├žocu─ču azarlamay─▒n─▒z. Tam tersine yard─▒m etmesinden memnun oldu─čunuzu belirtin ve sizi yard─▒mc─▒ olmas─▒n─▒ isteyiniz. B├Âylece ├Â─črencinize kendi ba┼č─▒n─▒n ├žaresine bakmay─▒ ├Â─čretmeye ba┼člam─▒┼č olursunuz.

-S─▒n─▒fta ses ├ž─▒karan ya da r├╝zgar geldi─činde ses ├ž─▒karan ┼čeyler gibi i┼čaretler kullanarak ├žocu─čun s─▒n─▒f i├žinde y├Ân├╝n├╝ bulmay─▒ ├Â─čretebilirsiniz ve ├žocu─čun s─▒n─▒f i├žinde serbest├že dola┼čmas─▒na ve y├Ân bulmas─▒na katk─▒ sa─člam─▒┼č olursunuz.

-G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklar ani bir ses duyduklar─▒nda irkilirler, korkarlar. G├Ârenler ses kaynaklar─▒n─▒ g├Ârmeleri nedeniyle, her ses kendileri i├žin ani ses ├Âzelli─činde olmad─▒─č─▒ i├žin daha az irkiliyor ve korkuyordur. Bu nedenle, ses ├ž─▒karan aletleri ├žal─▒┼čt─▒rmadan ├Ânce ├žocu─ču haberdar ediniz.

-├çocuk zamanla nesnelere ├žarpmaktan korktu─ču i├žin gezinmekten yada hareket etmekten ka├ž─▒nabilir. ├çocu─ča kollar─▒ndan birini y├╝z├╝n├╝n ├Ân├╝nde, di─čerini kar─▒n civar─▒nda tutmas─▒n─▒ s├Âyleyiniz. B├Âylece y├╝r├╝rken kollar─▒n─▒n kendisini koruyaca─č─▒n─▒ g├Âsteriniz. Zamanla kendi ba┼č─▒na hareket etmekten daha az korkacakt─▒r. ├çocuk e─čilip do─črulurken kafas─▒n─▒ sandalye ve masa gibi e┼čyalara ├žarpmamas─▒ i├žin bir elini y├╝z├╝n├╝n ├Ân├╝nde hafif├že e─čik bir ┼čekilde tutmas─▒n─▒ g├Âsterilerek ba┼č─▒n─▒ e─čik bir ┼čekilde tutmas─▒ ├Â─čretilebilir.

Dilsel ─░fadenin Geli┼čimi
-S─▒n─▒fta hangi sesin kime ait oldu─čunu kazand─▒rmak i├žin konu┼čan─▒n kim oldu─čunu s├Âylememiz yeterli olacakt─▒r.

-Trafi─čin, r├╝zgar─▒n, ate┼čin yanmas─▒ ve suyun akmas─▒ gibi di─čer sesleri dinlemesine dikkatini ├žekiniz ve bu sesleri ve ├Âzeliklerini a├ž─▒klay─▒n─▒z .B├Âylece ├žocu─čun ├ževresini tan─▒mas─▒na yard─▒m etmi┼č olursunuz.

-├çocuk nesneleri g├Âremedi─činden, onlar─▒n adlar─▒n─▒ kolayca ├Â─črenemez. Bu nedenle baz─▒ s├Âzc├╝kleri bilse bile, anlamlar─▒n─▒ bilemeye bilir. Nesnelere eleriyle dokunarak, yoklayarak, koklayarak, ya da seslerini i┼čiterek tan─▒t─▒ld─▒─č─▒nda, kelimelerin anlam kazanmas─▒na yard─▒mc─▒ olunabilir.

-S─▒n─▒fta g├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocukla konu┼čurken, ad─▒n─▒ s├Âylerseniz, kendisiyle konu┼čuldu─čunu anlayabilir.

-S─▒n─▒fta g├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuktan dileklerinizi ÔÇś┼čunu bana verÔÇÖ, ÔÇśi┼čte oradaÔÇÖ gibi g├Ârmeye dayal─▒ c├╝mlelerle ifade etmek yerine, ÔÇś sa─č aya─č─▒m─▒n yan─▒nda duran k├╝p├╝ bulÔÇÖ ve ÔÇśmasan─▒n sa─č ├╝st k├Â┼česinde duruyorÔÇÖ gibi c├╝mlelerle ifade edersiniz, ├žocu─čun dilinin geli┼čmesine ve ba─č─▒ms─▒z bir ┼čekilde nesneleri bulmas─▒na yard─▒m etmi┼č olursunuz.

-├çocu─čun dikkatli olmas─▒ gerekti─činde, tehlike durumunda ve mutlu oldu─čunuzda, sesinizi farkl─▒ bi├žimlerde kullan─▒n. Daha sonra ise ├žocuk ses tonlar─▒na dikkat ederek bu ortamlar─▒ ay─▒rabilecektir.

-Tamamen g├Ârmeyen ├žocu─čun konu┼čmas─▒, g├Ârsel ya┼čant─▒lar─▒n olmamas─▒ nedeniyle uyar─▒lm─▒yor olabilir. E─čer nesne g├Âr├╝lmeyecek olursa, onu arzulamaya, isimlendirmeye ve istemeye gerek kalmaz.

-Her kelimeyi canland─▒rmak olas─▒ olmayabilir. Bu durumlarda ├Âzel a├ž─▒klamalar yeterli olmayabilir. El sallama ve onaylama gibi durumlar─▒n a├ž─▒klanmas─▒ s─▒ras─▒nda, elle kafayla yap─▒lan harekete ek olarak v├╝cudun pozisyonuyla uyum olmas─▒na da dikkat edilmelidir.

-G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocuklarla g├Ârenler aras─▒nda ya┼čamlar─▒n─▒ bir arada s├╝rd├╝rmeleri nedeniyle dokunurken, ÔÇśg├ÂrebiliyorumÔÇÖ ve ÔÇśg├ÂrmeÔÇÖ, ÔÇśg├Âr├╝n├╝mÔÇÖ gibi kelimeleri kullanmalar─▒ engellenmemelidir. G├Âremiyor bile olsa renklerin adlar─▒n─▒ ve ├žimenin ye┼čil, g├Âky├╝z├╝n├╝n mavi oldu─čunu ├Â─črenmesinin bir sak─▒ncas─▒ yoktur.

-T├╝m ├žocuklar ├Âyk├╝ okunmas─▒n─▒ ve anlat─▒lmas─▒n─▒ severler. ├ľyk├╝ gurubunda oldu─ču zamanlar, g├Ârme engelli ├žocu─čun ├žok ho┼čuna gidece─či gibi, dilinin geli┼čmesine katk─▒s─▒ olur. E─čer ├žocuk anlat─▒lan─▒ anlamaz ve size sorular sorar ise hi├ž k─▒zmadan sab─▒rl─▒ bir ┼čekilde a├ž─▒klay─▒n─▒z ve sorular─▒n─▒ cevaplay─▒n─▒z. Resim ve ┼čekilleri parmaklar─▒yla dokunarak tan─▒malar─▒n─▒ sa─člay─▒n─▒z.

-Ayr─▒ca ├ž─▒kan seslerin nerelerden kaynakland─▒─č─▒n─▒ dokunmas─▒na ya da g├Ârmesine imkan vererek g├Âsteriniz.

G├Ârme G├╝├žl├╝─č├╝ Olan ├çocu─ča Beceriler Nas─▒l ├ľ─čretilir?
-├çocuk hi├ž g├Ârm├╝yorsa, onunla birlikte yaparak ona becerileri kazand─▒r─▒n─▒z.
-├çocuk ├žok az g├Âr├╝yorsa, g├Ârmesinden yararlanarak becerilerini kazand─▒r─▒n─▒z.

G├Ârme G├╝├žl├╝─č├╝ Olan ├çocu─ču Beceriler ├ľ─čretilirken Nelere Dikkat Etmeliyiz?
-├çocu─čun neyi ne kadar yapabildi─čine mutlaka bak─▒n─▒z, g├Âzleyiniz.
-Ba─č─▒ms─▒z olarak yapabildi─či beceriler varsa, nas─▒l yapabildi─čine bak─▒n─▒z. Bundan sonra yapaca─č─▒ becerileri ├Â─čretirken bunlardan yararlanabilirsiniz. Ba─č─▒ms─▒z olarak becerileri yapmas─▒n─▒ te┼čvik ediniz, zaman ve f─▒rsat veriniz.

-├çocu─ča de─či┼čik beceri ve i┼čleri ├Â─čretirken mutlaka g├Âzleyin. Beceri ya da i┼či ne kadar yapabildi─čini belirleyerek, ba─č─▒ms─▒z olarak yapamad─▒─č─▒ yerlerde sadece yard─▒m edin.

-├çocu─ča sadece her defas─▒nda bir beceriyi ya da bu becerinin sadece bir b├Âl├╝m├╝n├╝ ├Â─čretmeyi deneyin. ├ľnceki beceri ya da becerinin kolay b├Âl├╝m├╝ tamamen ├Â─črenildi─činde, becerinin izleyen g├╝├ž b├Âl├╝m├╝n├╝ ├Â─čretmeye ge├žiniz.

-Mutlaka ├žocu─ča kolay gelece─čini d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝z becerinin ├Â─čretiminden i┼če ba┼člay─▒n─▒z.

Nas─▒l ├ľ─čretilir?
-Kazand─▒rmak istedi─činiz beceriyi ├žocu─čun nas─▒l yapaca─č─▒n─▒ ilk olarak d├╝┼č├╝n├╝n├╝z. Bu beceri ya da i┼či sonra nas─▒l yapabilece─čini s├Âzel olarak a├ž─▒klay─▒n─▒z.

-Sonra beceri ya da i┼či ona anlat─▒rken, beceriyi birlikte yaparak nas─▒l yap─▒laca─č─▒n─▒ g├Âsteriniz. ├çocuk sizi dinlerken yapm─▒┼č oldu─ču beceriyi de parmaklar─▒yla yoklamas─▒na her defas─▒nda izin ve f─▒rsat veriniz.

-Daha sonra ├žocuktan bu beceriyi kendi ba┼č─▒na yapmas─▒n─▒ isteyiniz. Yard─▒m etmeden yapabildi─či kadar yapmas─▒na izin veriniz. Yapamad─▒─č─▒ b├Âl├╝mleri birlikte yaparken, ├žocu─čun eli elinizin ├╝st├╝nde olsun ve yapt─▒klar─▒n─▒z─▒ a├ž─▒klay─▒n.

-├çocuk beceriyi tamamlayabildi─činde, mutlu oldu─čunuzu hissettirin. Daha ├Ânce yapamad─▒─č─▒ bir becerinin bir b├Âl├╝m├╝n├╝ yapabildi─činde yine ho┼čnut oldu─čunuzu belirtiniz.

-Beceri ya da i┼či her defas─▒nda, her zaman yapt─▒─č─▒n─▒z ┼čekilde yap─▒n─▒z.

-Becerileri kendi ba┼č─▒na yapabilmesi, sizin gittik├že daha az yard─▒m etmenize ba─čl─▒d─▒r. Ancak ├žok fazla yard─▒ma ihtiyac─▒ oldu─čunda ellerinizin ├╝st├╝ne koyduktan sonra beceriyi tamamlay─▒n─▒z.

-Becerilerin ├Â─čretimi beceriyi tamamen kendi ba┼č─▒na yapabildi─činde tamamlanm─▒┼č olur.

G├Ârme G├╝├žl├╝─č├╝ Olan ├ľ─črenciler Derslerde Kullan─▒lan Ara├ž-Gere├žlerden Nas─▒l Yararlan─▒r?
-├ľncelikle s─▒n─▒f panosuna asaca─č─▒n─▒z yaz─▒l─▒ materyallerin (mevsim ┼čeridi, tarih ┼čeridi vb.) b├╝y├╝k puntolu yaz─▒larla ve kolayca fark edilebilecek renklerle haz─▒rlanmas─▒ yararl─▒d─▒r. ┼×ayet engelli ├žocuk normal yaz─▒y─▒ g├Âremiyorsa o takdirde s─▒n─▒f panosuna braille yaz─▒ ile haz─▒rlanm─▒┼č materyallerin haz─▒rlanmas─▒ yerinde olacakt─▒r. Bu arada s─▒n─▒f─▒n─▒zda kurulacak do─ča k├Â┼česi gibi b├Âl├╝mlerde resimlerin yan─▒ s─▒ra nesnelerin as─▒llar─▒n─▒n modellerinin sergilenmesi iyi olur.

-Dokunma yoluyla yararlan─▒lamayacak ara├ž-gerecin sesiyle, kokusuyla, a─č─▒rl─▒─č─▒yla g├Ârme engelli ├žocu─ča tan─▒t─▒lmas─▒ gerekir. ├çocuklar ders ara├žlar─▒yla ├žal─▒┼č─▒rken onlara di─čerlerinden biraz daha fazla zaman vermelisiniz. Bu ara├žlardan tehlikeli olanlar varsa, onlar hakk─▒nda gerekli uyar─▒larda bulunmal─▒s─▒n─▒z. Kulland─▒─č─▒n─▒z ara├ž ne olursa olsun, g├Ârme engelli ├žocu─čun bu ara├žlar─▒n sa─člad─▒─č─▒ yararlar─▒ anlay─▒p anlamad─▒klar─▒n─▒ kontrol etmelisiniz.

-Hayat bilgisi, fen bilgisi ve sosyal bilgiler gibi derslerde konularla ilgili olarak d├╝zenlenecek gezilerde ├Âzellikle m├╝zelerden g├Ârme engellilerin baz─▒ eserlere kat─▒lmalar─▒ m├╝mk├╝n olmayabilir. Bu durumda konu ile ilgili bilgiler s├Âzl├╝ olarak verilmeli ┼čayet varsa sergilenen eserlerin modellerinden yararlanmalar─▒ sa─članmal─▒d─▒r.

-G├╝ne┼č sistemini tan─▒rken bir ka─č─▒d─▒n ortas─▒na yap─▒┼čt─▒raca─č─▒n─▒z k├╝├ž├╝k bir boncu─ču g├╝ne┼č kabul ederek y├Âr├╝ngeleri belirlemek i├žin ip halkalar kullanabilirsiniz. Bu halkalar─▒n ├╝zerine de daha k├╝├ž├╝k boncuklar yap─▒┼čt─▒rarak di─čer gezegenleri tan─▒tabilirsiniz.

-S─▒n─▒fta baz─▒ deneyler yap─▒l─▒rken ┼čayet deney s├╝recini elle izlemek m├╝mk├╝n olam─▒yorsa bu gibi deneyler g├Ârme engellilere ses, koku veya ─▒s─▒ gibi ip u├žlar─▒ndan yararlan─▒larak sezdirilebilir. ├ľrne─čin, suyun nas─▒l dondu─čunu g├Âzlemek ├╝zere engelli ├žocu─ča k─▒┼č─▒n uygun bir g├╝n├╝nde g├Ârev veriniz. Suyun donmas─▒n─▒n geceleyin daha kolay olaca─č─▒n─▒, zira geceleri ─▒s─▒n─▒n daha d├╝┼č├╝k olaca─č─▒n─▒ anlat─▒n─▒z. ├çocu─čun uygun bir kapla d─▒┼čar─▒ya b─▒rakt─▒─č─▒ suyun nas─▒l dondu─čunu s─▒n─▒fta anlatmas─▒n─▒ isteyiniz.

G├Ârme G├╝├žl├╝─č├╝ Olan ├çocuklara T├╝rk├že Derslerinde Neler Yapabiliriz?
-Hangi d├╝zeyde olursa olsun g├Ârme engelli ├žocuklar─▒n T├╝rk├že dersi etkinliklerini g├Âren ├žocuklardan ├žok b├╝y├╝k farkl─▒l─▒klar g├Âstermedi─čini unutmay─▒n─▒z. T├╝rk├že dersi ├Â─čretimi i├žerisinde yer verece─činiz dinleme, anlama, okuma, yazma, sesli ve sessiz okuma ana dilini etkili ┼čekilde ├Â─črenme ve konu┼čma, yaz─▒l─▒ ve s├Âzl├╝ ifade ile dil bilgisi konular─▒nda g├Ârme engelli ├žocuklarla di─čer ├žocuklar─▒n ├Â─črendikleri ┼čeyleri ├Â─črenmek durumundad─▒r.

-Okuma yazma etkinlikleri i├žin g├Ârme engelliler ├Âzel ara├ž-gere├žler ve ├Â─črenim teknikleri kullan─▒l─▒r. Bu kitaplar ├Âzel braille alfabesi ile yaz─▒larak haz─▒rlanm─▒┼čt─▒r. G├Ârme engelliler ├Â─črendiklerinin ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝n├╝ dinleme yoluyla kazan─▒rlar. Bu bak─▒mdan T├╝rk├že derslerinde g├Ârme engellilere ├Âncelikle uygun dinleme teknikleri kazand─▒rmal─▒s─▒n─▒z. Ya┼člar─▒n─▒n elverdi─či ├Âl├ž├╝de dikkatlerini belli bir alanda tutmalar─▒na yard─▒mc─▒ olmal─▒s─▒n─▒z. Bu ├Â─črencileri en ├Ân s─▒raya oturtmal─▒, b├Âylelikle ├Â─čretmeni ve tahtaya kalkan ├Â─črencilerin s├Âyledikler her ┼čeyi duymalar─▒na ve anlamalar─▒na yard─▒mc─▒ olursunuz. ├ľn s─▒rada oturan g├Ârme engelli ├žocuk duydu─ču seslerden sizin tahtaya bir ┼čey yazd─▒─č─▒n─▒z─▒ sezer ve bir ┼čey sorabilir. G├Ârme engelli ├žocuklara uygun dinleme al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazand─▒r─▒lmas─▒nda ve dikkat s├╝relerinin artt─▒r─▒lmas─▒nda kendilerine i┼členmekte olan konularla ilgili s─▒k s─▒k sorular sorman─▒z ve ayr─▒ca baz─▒ k─▒sa tekrarlar yapt─▒rman─▒z onlar─▒ daima uyan─▒k tutacakt─▒r. S─▒n─▒fta g├Ârme engelli ├Â─črenciye bir konu anlatt─▒r─▒rken onu mutlaka tahtaya kald─▒rmaya ├Âzen g├Âsteriniz. ├ç├╝nk├╝ tahtaya kalkmak ├žocu─ča ayr─▒ bir g├╝ven duygusu verecektir.

G├Ârme G├╝├žl├╝─č├╝ Olan ├ľ─črencilere Matematik Dersini Nas─▒l ├ľ─čretebiliriz:
S─▒n─▒f─▒n─▒zda bulunan g├Âren ├žocuklar─▒n ├žo─ču okula ba┼člad─▒klar─▒nda say─▒sal bak─▒mdan baz─▒ kavramlar─▒ biliyor olabilirler. G├Ârme engelli ├Â─črencinizde de bu kavramlar bir dereceye kadar mevcut olabilir. Ancak en iyisi yine de t├╝m ├žocuklar─▒n temel say─▒sal bilgilerini kontrol ederken g├Ârme engelli ├Â─črencinizin de okula gelmeden ├Ânce edinmi┼č olabilece─či say─▒larla ilgili temel becerilerini kontrol ediniz. Zira g├Ârme engelli, di─čer bir├žok alanda oldu─ču gibi bu alanda da ihmal edilmi┼č olabilir. ├ľ─čretece─činiz matematik bilgilerini g├Ârme engelli ├žocu─čun ├Ânceki bilgilerin ├╝zerine bina edilece─či a├ž─▒kt─▒r. ├ľncelikle say─▒lar─▒n (1, 2, 3, 4,v.b.) s├Âzc├╝k anlamlar─▒n─▒n e┼čyalar ├╝zerinde ne anlam ifade etti─čini kavratmal─▒s─▒n─▒z. Say─▒ sayma ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ boncuk, nohut, fasulye gibi yapt─▒rma suretiyle ├žocu─čun say─▒lar hakk─▒nda ger├žek kavramlar edinmesini sa─člay─▒n─▒z ve bu saymalar─▒ yaparken ├žocu─čun ak─▒l y├╝r├╝tme surecini dikkatle izleyiniz. S├Âzgelimi, ├žocuk neden 3 say─▒s─▒ndan sonra 4 say─▒s─▒n─▒n geldi─čini, neden 3 say─▒s─▒ndan sonra 1 say─▒s─▒n─▒n gelmedi─čini kavrata bilmekte midir? Yaln─▒zca ezbere dayal─▒ olarak yap─▒lan saymalar, ileride problem ├ž├Âzme a┼čamas─▒nda g├╝├žl├╝kler yarata bilir. Ayr─▒ca saymalar yap─▒l─▒rken, s─▒n─▒f i├žinde b├╝y├╝k boncuklu y├╝zl├╝k abak├╝s bulunuyorsa, engelli ├žocuk i├žin kullan─▒lmas─▒ yararl─▒ olur. ├ç├╝nk├╝ bu abak├╝s ├╝zerindeki boncuklar─▒n d├╝┼č├╝p kaybolmas─▒ s├Âz konusu de─čildir. Say─▒ saymada kullan─▒lan di─čer k├╝├ž├╝k boncuklar─▒n veya de─či┼čik nesnelerin kolayca d├Âk├╝l├╝p kaybolmas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin bunlar─▒ kutular veya ├žanaklar i├žinde ├Â─črenciye vermelisiniz.

├ľ─čretmenlere ├ľneriler;
*Yapaca─č─▒n─▒z aile ziyaretleri ile, ├Âzellikle g├Ârme engelli ├žocukla ilgilendi─činizi s├Âyleyerek ve ├žocuklar─▒n─▒ kabul ederek onlar─▒nda ├žocuklar─▒n─▒ kabul etmelerine yard─▒m etmi┼č olursunuz.
*G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├Â─črenciniz i├žin yap─▒labilecek t─▒bbi, ├ževresel ve e─čitsel yard─▒mlar─▒ ara┼čt─▒r─▒n─▒z.
*G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├Â─črencinizde ba─č─▒ms─▒zl─▒k duygusunu geli┼čtirme ├žabalar─▒n─▒n bir b├Âl├╝m├╝ olarak bu ├žocuklar─▒n kendi e─čitim kitaplar─▒ndan ve ara├žlar─▒ndan sorumlu olmas─▒n─▒ isteyiniz.
*S─▒n─▒ftaki g├Âren ├žocuklar zaman zaman g├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocu─ča rehberlik yapabilir. Ancak g├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├žocu─čun ├žok fazla ba─č─▒ml─▒ olmamas─▒na dikkat ediniz.
*G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├Â─črencinizi s─▒n─▒ftaki her etkinli─če kat─▒lmas─▒ i├žin cesaretlendiriniz. E─čer onun s─▒n─▒ftaki faaliyetlere kat─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n olmuyorsa ek etkinlikler d├╝zenleyebilirsiniz.
*Tahtaya bir ┼čeyler yazarken yazd─▒klar─▒n─▒z─▒ y├╝ksek sesle s├Âylemeniz her zaman g├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├Â─črenciniz i├žin yararl─▒ olacakt─▒r.
*Matematik ├Â─čretiminde g├Âr├╝len problemlere ek olarak fen bilimleri ve co─črafyan─▒n da ├žok fazla g├Ârsel uyaranlara dayal─▒ olmas─▒ nedeniyle ek d├╝zenlemelere ihtiyac─▒n─▒z olabilir. Bu nedenle g├Ârme engelliler okullar─▒ndan materyal ve bilgi alabilirsiniz.
*G├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├Â─črencinize ├Âdevini tamamlayabilmesi i├žin ek zaman vermeniz uygun olacakt─▒r.
*G├Ârenler ile g├Ârme g├╝├žl├╝─č├╝ olan ├Â─črencileriniz aras─▒ndaki sosyal ili┼čkileri g├╝├žlendirmek i├žin onlar─▒

G├Ârme Engelli Yak─▒nlar─▒na Tavsiyeler ├ľneriler

 

┬ž┬áBebe─činizi biberonla beslerken onun da biberonu tutmas─▒na f─▒rsat verin. Daha ileri aylarda sizin g├Âzetiminizde kendi ba┼č─▒na biberonunu tutarak beslenmesi i├žin onu te┼čvik edin.

 

┬ž┬áBebe─činiz sizin yedirdi─činiz kat─▒ yiyeceklere al─▒┼čt─▒ktan sonra, bebe─činizin eline sevdi─či yiyeceklerden k├╝├ž├╝k par├žalar vererek (verdi─činiz yiyece─čin ├Âzelliklerini tan─▒mlayarak) yine sizin g├Âzetiminizde yemesi i├žin f─▒rsat verin.

┬ž┬áBebe─činizin barda─č─▒ tutmas─▒, ileri aylarda da bardaktan su i├žmesi ve yard─▒mla ka┼č─▒─č─▒ a─čz─▒na g├Ât├╝rmesi i├žin ona yard─▒mc─▒ olun. Ba┼člang─▒├žta barda─ča ya da kaseye ├žok az miktarda s─▒v─▒ koyun.

┬ž┬áBebe─činizi giydirirken onunla ne yapt─▒─č─▒n─▒z, hangi giysisini giydirdi─činiz ve hangi v├╝cut k─▒sm─▒na dokundu─čunuz vb. hakk─▒nda konu┼čun.

┬ž┬á┼×apkas─▒n─▒, ├žoraplar─▒n─▒, ba─člar─▒ ├ž├Âz├╝lm├╝┼č ayakkab─▒lar─▒n─▒ vb. giysilerini ├ž─▒karmas─▒ i├žin ├žocu─čunuza f─▒rsat verin.

┬ž┬áSizin g├Âzetiminizde kendi yeme─čini ka┼č─▒k kullanarak yemesine f─▒rsat verin.

┬ž┬áBa─č─▒ms─▒z olarak bardak, ka┼č─▒k kullanmas─▒ i├žin f─▒rsatlar sa─člay─▒n.

┬ž┬áDi┼člerini f─▒r├žalamas─▒ ve pe├žete kullanmas─▒ i├žin yemek sonras─▒nda bunlar─▒ yapt─▒─č─▒n─▒z─▒ anlatarak ve bunlara ili┼čkin sesleri dinleterek ona model olun.

 

Read More

 

ÔÇó┬á┬á3-6 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Zihinsel Geli┼čim

Normal Geli┼čim G├Âsteren

3-6 ya┼č d├Âneminde soyut d├╝┼č├╝nme ve di─čer karma┼č─▒k kavramlar─▒n geli┼čimi g├Âzlenir (├ľrne─čin mekan, derinlik, uzay kavramlar─▒). Kavramlar, soyutlamalar ve s─▒n─▒flamalar geli┼čtirme, her ├žocuk i├žin ├Ânemli zihinsel becerilerdir. Bu ya┼č grubundaki ├žocuklardan beklenen zihinsel geli┼čim basamaklar─▒ a┼ča─č─▒da s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:

┬ž┬áK├╝├ž├╝k-b├╝y├╝k, a─č─▒r-hafif nesneleri isimlendirir

┬ž┬áSoruldu─čunda 10 v├╝cut k─▒sm─▒n─▒ g├Âsterir

┬ž┬áTaklit ile 10 nesneyi sayar

┬ž┬á6 par├žal─▒┬áyap-bozu tamamlar

┬ž┬á─░stenildi─činde 3 rengi isimlendirir

┬ž┬á├ť├ž┬á┼čekli isimlendirir (kare, daire, ├╝├žgen)

┬ž┬á─░nsan resmi ├žizer (ba┼č, g├Âvde, kollar ve bacaklar)

┬ž┬áNesneleri ba┼čka bir nesnenin ├Ân├╝ne, arkas─▒na ve yan─▒na koyar

┬ž┬á3’e kadar olan kombinasyonlar─▒┬átoplar ve ├ž─▒kar─▒r

┬ž┬áDo─čum g├╝n├╝n├╝ g├╝n ve ay─▒ ile s├Âyler

3-6 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Zihinsel Geli┼čim

3-6 ya┼č d├Âneminde, soyut d├╝┼č├╝nme ve di─čer karma┼č─▒k kavramlar─▒n geli┼čimi h─▒zlanmaktad─▒r. Ancak g├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar bu noktada yava┼čl─▒k g├Âstermektedir. ├ç├╝nk├╝ g├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar, bu bilgileri di─čer ki┼čilerin kendileri i├žin yapm─▒┼č olduklar─▒ tan─▒mlamalardan elde etmek zorundad─▒rlar. Geli┼čim basamaklar─▒nda ve soyut kavramlar─▒n kazan─▒lmas─▒nda ├Âncelikle bir genel kavram olu┼čmaktad─▒r. Geli┼čim a┼čamas─▒nda g├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n g├Ârme duyusu d─▒┼č─▒nda sa─člayacaklar─▒ ipu├žlar─▒ ├žok ├Ânemli oldu─čundan, bunlar sa─članmad─▒─č─▒ takdirde geli┼čimsel gerilikler g├Âzlenebilir.

Bu d├Ânemde oyun, kavram geli┼čimini sa─člamak a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir. Zihinsel geli┼čim, merak─▒ ke┼čfetme, neden-sonu├ž ili┼čkisi oyun ortam─▒nda daha kolay, daha kal─▒c─▒ ve e─členceli bir ┼čekilde ├žocu─ča kazand─▒r─▒labilir. ├çocuklar, ke┼čfedici oyunlarla problem ├ž├Âzme becerisini de kazanmaktad─▒rlar( ─░pe farkl─▒ renklerde ├žama┼č─▒r asma gibi).

Taklit, becerilerin ├Â─črenilmesinin ├Ânemli bir yoludur. G├Ârme yetersizli─či olan bebekler, taklit becerilerini di─čer ki┼čilerin beden hareketlerini kendilerinin ├╝zerinde b─▒rakm─▒┼č olduklar─▒ duygular ├žer├ževesinde ortaya koyabilirler. Bu nedenle dokunsal deneyimlerin art─▒r─▒lmas─▒ ├žocu─čun taklit becerisini, dolay─▒s─▒ ile de zihinsel geli┼čimi destekler.

G├Ârme yetersizli─či olan bir ├žocuk kavramlar─▒ olu┼čturma s├╝recinde, daha ├žok i┼čitme ve dokunmaya ba─čl─▒ kalaca─č─▒ndan t├╝m kavramlar─▒n dokunsal yada i┼čitsel ya┼čant─▒yla ├Â─čretilmesi gerekmektedir. Bu alanda ├žocu─čunuzu desteklemek i├žin;

├ľneriler

ÔÇó┬á ├çocu─čunuza ev ortam─▒nda t├╝m odalar─▒ gezdirin ve bu odalar─▒n ├Âzellikleri hakk─▒nda s├Âzel olarak ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi verin.

ÔÇó┬á ─░ki nesne aras─▒ndaki farkl─▒l─▒klar─▒ ifade etmesi ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒n.

ÔÇó┬á ─░ki tane birbirine benzeyen, bir tane benzemeyen nesneden olu┼čan bir nesne grubundan, ayn─▒ nesneden birini ├žocu─ča verin. Elindeki nesnenin di─čer nesnelerden hangisine benzedi─čini dokunarak bulmas─▒n─▒ isteyin.

ÔÇó┬á ─░ki tane benzer, iki tane farkl─▒ nesneden olu┼čan bir nesne grubunun i├žinden ├žocu─ča iki farkl─▒ nesne verin. Elindeki nesneleri benzerleri ile e┼čle┼čtirmesini isteyin.

ÔÇó┬á ├çocuktan nesneleri, i┼člevlerine ve de─či┼čik ├Âzelliklerine g├Âre s─▒n─▒fland─▒rmas─▒n─▒ isteyin. ├ľrne─čin ├žatal, ka┼č─▒k yemek yememiz i├žin gerekli bir ara├žt─▒r. Metal ka┼č─▒k, plastik ka┼č─▒k vb. s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒ gibi.

ÔÇó┬á Yaprak, kozalak, ta┼č, dal par├žalar─▒, ku┼č t├╝y├╝ vb. nesneleri toplayarak biriktirmesine izin verin. Bu nesnelerin ├Âzellikleri hakk─▒nda ├žocu─čunuzla konu┼čun.

ÔÇó┬á ├çe┼čitli nesnelere ├žocu─čunuzun dokunmas─▒na izin vererek, bu nesnelerin say─▒lar─▒ (az yada ├žok olu┼člar─▒), nas─▒l kullan─▒ld─▒klar─▒ ve benzer olup olmad─▒klar─▒ hakk─▒nda onunla nesnenin t├╝m ├Âzelliklerini a├ž─▒klayarak konu┼čun. Ona nesneyi tan─▒mas─▒ i├žin zaman tan─▒y─▒n.

ÔÇó┬á ├çocu─čunuza de─či┼čik dokuda nesneler vererek bunlar─▒ ke┼čfetmesi i├žin f─▒rsat yarat─▒n. ├ľrne─čin; yumu┼čak, sert, p├╝r├╝zl├╝, kaygan, ─▒slak nesneler verin. Bu nesnelerin ├Âzelliklerini ve dokunulunca verdi─či hissi, ├žocu─čunuzun anlayaca─č─▒ dilde tan─▒mlay─▒n.

ÔÇó┬á Bebe─činiz ile ├ževreye gezintiler yaparken, onun nesnelere dokunmas─▒na izin vererek, b├╝y├╝k-k├╝├ž├╝k, s─▒cak-so─čuk, i├žinde-d─▒┼č─▒nda gibi kavramlar─▒ do─čal ortamda ├Â─črenmesini sa─člay─▒n.

ÔÇó┬á ├çocu─čunuzun ├ževresinde tan─▒d─▒─č─▒ nesnelerin ┼čekillerini kartona ├žizip keserek, bu ┼čekillerin etraf─▒nda parmaklar─▒n─▒ gezdirmesine f─▒rsat verin. ┼×eklin ├Âzelliklerini anlat─▒n (┼čeklin bu k─▒sm─▒, yuvarlak yada sivri vb.).

ÔÇó┬á Ayn─▒┬á┼čekilleri farkl─▒ malzemeler kullanarak iki┼čerli setler olarak haz─▒rlay─▒n. ├çocu─čunuzdan bunlara dokunarak ayn─▒ malzeme ile yap─▒lm─▒┼č olanlar─▒ e┼čle┼čtirmesini isteyin.

ÔÇó┬á Farkl─▒┬á┼čekilleri tek bir malzeme kullanarak ve her ┼čekilden iki tane olacak ┼čekilde haz─▒rlay─▒n. ├çocu─čunuzdan ayn─▒ ┼čekilde olanlar─▒ e┼čle┼čtirmesini isteyin.

 

ÔÇó┬á┬á3-6 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Dil Geli┼čimi

Normal Geli┼čim G├Âsteren

3-4 ya┼člar─▒ndaki ├žocuklar, kelime da─čarc─▒klar─▒n─▒ h─▒zla geli┼čtirirler. Hem yeni s├Âzc├╝kler ├Â─črenir, hem de daha ├Ânce ├Â─črendikleri s├Âzc├╝kleri daha esnek kullanmaya ba┼člarlar. Duygular─▒n─▒, d├╝┼č├╝ncelerini, ili┼čkilerini anlatabilirler. K─▒z ├žocuklar─▒, erkek ├žocuklara g├Âre dili daha erken d├Ânemde ve daha becerikli bir ┼čekilde kullan─▒rlar. 5-6 ya┼člar─▒ndaki ├žocuklar─▒n dil kullan─▒m─▒, bir yeti┼čkininkine benzer, sosyal etkinliklerde konu┼čma artmaktad─▒r.

3-6 ya┼č grubundaki ├žocuklardan beklenen dil geli┼čimi basamaklar─▒┬áa┼ča─č─▒da s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:

┬ž┬áSoruldu─čunda ismini ve soyad─▒n─▒ s├Âyler.

┬ž┬áS─▒k kullan─▒lan nesnelerin nas─▒l kullan─▒ld─▒klar─▒n─▒ anlat─▒r.

┬ž┬á─░ki olay─▒ olu┼č s─▒ras─▒na g├Âre anlat─▒r.

┬ž┬áBirle┼čik c├╝mleler kullan─▒r (Topa vurdum ve yola ka├žt─▒).

┬ž┬áKarma┼č─▒k c├╝mleler kullan─▒r (Benden gelmemi istedi ├ž├╝nk├╝ …..).

┬ž┬áTelefon numaras─▒n─▒ ve adresini s├Âyler.

┬ž┬áEn ├žok, en az ve birka├ž─▒┬ág├Âsterebilir.

┬ž┬áG├╝nl├╝k deneyimlerini anlat─▒r.

┬ž┬áÔÇťNeden?ÔÇŁ ve ÔÇťNas─▒l?ÔÇŁ sorular─▒na a├ž─▒klama ile cevap verir.

┬ž┬áS├Âzc├╝kleri tan─▒mlar.

3-6 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Dil Geli┼čimi

Konu┼čmaya yeni ba┼člayan g├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar konu┼čmalar─▒nda bir tak─▒m c├╝mleleri anlams─▒z ┼čekilde tekrar ederler. Bunun nedeni, ├žocu─čun saatlerce televizyon kar┼č─▒s─▒nda oturmas─▒ gibi, ileti┼čim anlam─▒ ta┼č─▒mayan dil ya┼čant─▒lar─▒na maruz kalmas─▒d─▒r. Burada i┼čitsel uyar─▒m vard─▒r, ancak ├žocuk i├žin anlaml─▒ i┼čitsel girdiler/bilgiler yoktur. Bunun yerine az say─▒da da olsa ├žocukla ileti┼čim i├žindeyken ona dile ili┼čkin girdiler/bilgiler vermek, dil geli┼čimi a├ž─▒s─▒ndan yararl─▒d─▒r. G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklarda dil geli┼čimini desteklemek i├žin ├žocu─čun istek ve ihtiya├žlar─▒n─▒ tahmin etmek yerine onun ifade etmesini beklemek, dokundu─ču nesnelerin isimlerini s├Âylemek, bunlarla ilgili konu┼čmak, ├žocu─čun yapt─▒─č─▒ hareketleri betimlemek ve kavramlar─▒ anlatmak yerine do─črudan ya┼čant─▒lar sa─člamak gerekmektedir.

├ľneriler

┬ž┬á├çocu─čunuzun yan─▒nda olmad─▒─č─▒n─▒z zamanlarda yemek yeme, tuvalet vb. ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒layabilmesi i├žin bunlar─▒ ifade etmesini ├Â─čretin.

┬ž┬áOnu yeni yerlere g├Ât├╝r├╝n. Yapt─▒klar─▒n─▒z, g├Ârd├╝kleriniz ve duyduklar─▒n─▒z hakk─▒nda konu┼čun.

┬ž┬áHer ├že┼čit dilbilgisi hatas─▒n─▒n do─črusunu, do─čal ortamda tekrarlay─▒n.

┬ž┬áKar─▒┼č─▒k ve anla┼č─▒lamayan konu┼čmalar─▒, ona anlayabilece─či d├╝zeyde ve ├Âzellikle i┼čitsel ve dokunsal tan─▒mlar─▒ kullanarak a├ž─▒klay─▒n.

┬ž┬áTelefon ├žald─▒─č─▒┬ázaman telefona bakmas─▒, sizi ├ža─č─▒rmas─▒ ve tan─▒d─▒k ki┼čilerle konu┼čmas─▒ i├žin f─▒rsatlar verin.

┬ž┬áK─▒sa s├╝reli olmak ko┼čuluyla ├žocu─čunuzun e─čitici ve dinleyerek anlayabilece─či televizyon programlar─▒n─▒ ve reklamlar─▒ takip etmesine izin verin.

┬ž┬á├çocu─čunuza gitti─činiz yerlerde duydu─ču sesleri farketme f─▒rsat─▒ verin. Daha sonra bu sesleri birlikte dinleyerek ge├žmi┼č ya┼čant─▒lar hakk─▒nda konu┼čun.

┬ž┬á├çocu─čunuzun sesleri e┼čle┼čtirebilmesi i├žin, farkl─▒ yap─▒daki kutular─▒n i├žine nohut, mercimek vb. nesneler koyun ve a─čz─▒n─▒ a├ž─▒lamayacak ┼čekilde yap─▒┼čt─▒rarak kapat─▒n. Ses ├ž─▒karan bu materyallerden iki set haz─▒rlay─▒n. Bunlardan birini sallayarak sesini ├žocu─čunuza dinletin ve ondan bu materyal ile ayn─▒ sesi ├ž─▒karan materyali bulmas─▒n─▒ isteyin. Ba┼člang─▒├žta siz model olun, materyali g├Âsterin ve ├ž─▒kard─▒─č─▒ sesi s├Âzel olarak tan─▒mlamaya ├žal─▒┼č─▒n.

┬ž┬á├çocu─čunuza ve arkada┼člar─▒na hikayeler anlat─▒n. Hikayeyi anlatt─▒ktan sonra ├žocuklarla, hikaye hakk─▒nda konu┼čma, hikaye ile ilgili sorular─▒ cevaplama, hikayeyi tamamlama, dramatize etme, yeni hikayeler yaratma gibi faaliyetler yap─▒n.

┬ž┬á5-6 ya┼č─▒ndaki ├žocu─čunuzla ayn─▒ sesle ba┼člayan s├Âzc├╝kleri s├Âyleme oyunu oynay─▒n. (├ľrne─čin ÔÇťEÔÇŁ sesi ile ba┼člayan kelimeleri s├Âyleme) (Yeti┼čkin: Elbise, ├çocuk: Ev vb.)

┬ž┬á├çocu─čunuzla ÔÇťBana tersini s├ÂyleÔÇŁ oyununu oynayarak z─▒t kavramlar─▒ ├Â─čretmeye ├žal─▒┼č─▒n. (├ľrne─čin; Yeti┼čkin: Bana b├╝y├╝─č├╝n tersini s├Âyle, ├çocuk: K├╝├ž├╝k)

┬ž┬á├çocu─čunuza gelecek zaman ifadelerini kullanarak cevap verebilece─či sorular sorun.

┬ž┬á├çocu─čunuza telefon numaran─▒z─▒, adresinizi ├Â─čretin.

┬ž┬áBu d├Ânemde de ├žocu─čunuza geli┼čimini destekleyici, sizinle ve di─čer ├žocuklarla birlikte oynayabilece─či oyuncaklar sa─člay─▒n (evcilik oyuncaklar─▒, tamir aletleri, mekanik oyuncaklar, legolar, kavram oyuncaklar─▒, boncuklar, ├žiftlik oyuncaklar─▒ vb).

┬ž┬á├ľzellikle sosyal ya┼čant─▒┬ás─▒ras─▒ndaki deneyimlerini oyunlar─▒na transfer edebilecekleri materyaller sa─člay─▒n(├ľrne─čin evcilik oyunundaki tencere, tabak, ├žatal, bardak vs.gibi). ├ç├╝nk├╝ misafir a─č─▒rlayan annesini g├Âren bir ├žocuk; oyununda annesinin kulland─▒─č─▒ materyallere ihtiya├ž duyacakt─▒r. Doktor aletleri, tamir aletleri, evcilik oyununda kullan─▒lan e┼čyalar vb. oyuncaklar, ├žocu─čun bu ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒layacakt─▒r. Bu malzemeleri alarak ├žocu─čunuza sunabilece─činiz gibi evde kullan─▒lmayan, ├žocuk i├žin tehlike yaratmayacak e┼čyalar─▒ da ├žocu─čunuzun ihtiyac─▒na g├Âre ona sunabilirsiniz.

 

ÔÇó┬á┬á3-6 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Fiziksel Geli┼čim

Normal Geli┼čim G├Âsteren

3-6 ya┼č d├Ânemi fiziksel geli┼čim a├ž─▒s─▒ndan ├žocuklar─▒n ÔÇťtemel hareketler d├ÂnemindeÔÇŁ bulunduklar─▒ ya┼člard─▒r. Temel hareketler d├Âneminde kazan─▒lan beceriler; ko┼čma, atlama, s─▒├žrama, sekme, yakalama, f─▒rlatma, topa ayakla vurma gibi becerilerdir. Bunlar, t├╝m ├žocuklarda g├Âzlenebilen ortak ├Âzellikler ve ya┼čam i├žin gerekli becerilerdir.Temel hareketlerin ger├žekle┼čmesi ve geli┼čmesi i├žin olgunla┼čma kadar ├ževresel ve bireysel etkenler de ├Ânemlidir. 3-6 ya┼č grubundaki ├žocuklardan fiziksel geli┼čim alan─▒nda beklenen basamaklar a┼ča─č─▒da genel olarak s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:

┬ž┬áParmak ucunda y├╝r├╝r

┬ž┬áAyak de─či┼čtirerek merdivenleri ├ž─▒kar

┬ž┬á─░ki eliyle topu yakalar

┬ž┬á4-8 saniye yard─▒ms─▒z tek ayak ├╝zerinde durur

┬ž┬áDenge tahtas─▒nda y├╝r├╝r

┬ž┬á2-3 par├žal─▒┬áoyun hamurundan ┼čekilleri birle┼čtirir

┬ž┬áEv, insan, a─ča├ž gibi tan─▒nabilir basit resimler ├žizer

┬ž┬áBasit┬á┼čekilleri keser ve yap─▒┼čt─▒r─▒r

┬ž┬áKalemt─▒ra┼č kullan─▒r

┬ž┬áKo┼čarken yerden nesneleri al─▒r.

3-6 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Fiziksel Geli┼čim

G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklarda ├ževrenin etkisiyle olgunla┼čma d├╝zeyi de─či┼čken olabilir, bu da hareketlerin kazan─▒lma s─▒ras─▒n─▒, h─▒z─▒n─▒ ve d├╝zeyini yava┼člatabilir. Bu alanda yapaca─č─▒m─▒z yo─čun ├žal─▒┼čmalar ve egzersizler ile ├žocu─čun ya┼č─▒n─▒n gerektirdi─či geli┼čim d├╝zeyine ula┼čmas─▒ sa─članabilir.

Do─ču┼čtan g├Ârme engelli ├žocuklar─▒n hareket geli┼čimleri gecikmektedir. Bunun nedeni; oyun ve aktiviteler s─▒ras─▒nda e┼čyalara uzanma ve bulmada problem ya┼čamas─▒, her iki elini v├╝cudunun ├Ân├╝nde bir araya getirmede zorluk, hareket s─▒ras─▒nda g├Ârsel uyaranlar─▒n olmamas─▒ ve ├žocuklar─▒n ├ževreden ald─▒klar─▒ uyaranlar─▒n eksik olmas─▒d─▒r.

G├Ârme engelli ├žocuklar genelde g├Âren ya┼č─▒tlar─▒ gibi ayn─▒ zamanlarda emekleyemez ve y├╝r├╝yemezler. Kas zay─▒fl─▒klar─▒ nedeniyle fizik tedaviye ihtiya├ž duyarlar. Baz─▒ g├Ârme ├Âz├╝rl├╝ bebeklerde beyin ├Âz├╝rlerinin de bulunmas─▒ fizik tedavi almalar─▒n─▒ gerektirir.

├ľneriler:

ÔÇó┬á ├çocu─čunuzun temel hareket becerilerini olgunluk d├╝zeyinde ba┼čarabilmesi i├žin ├žocu─ča deneyim sa─člayaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝len; asker gibi y├╝r├╝me, parmak ucunda y├╝r├╝me, yuvarlanan topa tekme atma, ├Âne takla atma, tek ayak ├╝zerinde s─▒├žrama, ├žizgi ├žal─▒┼čmalar─▒ ve ka─č─▒t katlama vb. de─či┼čik uygulamalar yapt─▒r─▒n.

ÔÇó┬á Tekmelemek i├žin b├╝y├╝k deniz toplar─▒, f─▒rlatma ve yakalama i├žin k├╝├ž├╝k toplar vererek onunla oynay─▒n.

ÔÇó┬á Sandalye veya koltu─ča t─▒rman─▒p yan─▒n─▒za oturmas─▒ i├žin ona yard─▒m edin.

ÔÇó┬á ├çocu─čunuzun koordinasyon geli┼čimine yard─▒mc─▒ olmas─▒ i├žin; sandalye, ├╝├ž tekerlekli bisiklet, oyuncak araba, sallanan at, sal─▒ncak vb. oyun ara├žlar─▒n─▒ kullanmas─▒na f─▒rsat verin.

ÔÇó┬á ├çocu─čunuzu s─▒k s─▒k ├žocuk bah├žesine g├Ât├╝rerek sallanma, t─▒rmanma, kayma, dengede y├╝r├╝me, merdiven inme-├ž─▒kma vb. etkinlikler yapmas─▒na f─▒rsat verin.

ÔÇó┬á Bir kutu veya sepet i├žine oyuncaklar─▒n─▒, k├╝├ž├╝k e┼čyalar─▒n─▒ doldurup bo┼čaltmas─▒n─▒ sa─člay─▒n.

ÔÇó┬á Masa yada mu┼čamba ├╝zerinde oyun hamuru (plastrin) ile s─▒kma, yuvarlama ve de─či┼čik ┼čekiller yaratma denemeleri yapmas─▒na f─▒rsat verin.

ÔÇó┬á Ev d─▒┼č─▒┬áoyun alanlar─▒nda oynayabilmesi i├žin ├Âzellikle kum havuzu bulunan yerleri tercih edin ve yan─▒n─▒zda kova, k├╝rek, t─▒rm─▒k, elek gibi kum oyuncaklar─▒ bulundurun.

 

ÔÇó┬á┬á3-6 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Sosyal Geli┼čim┬áNormal Geli┼čim G├Âster┬áen

├ť├ž ya┼č─▒ndan itibaren oyun ├ža─č─▒na giren ├žocuk, hareket becerilerinin de geli┼čmesiyle ├ževre ├╝zerinde egemenlik kurmaya ve bunu giderek geni┼čletmeye ba┼člar. Art─▒k ├ževresinde kendisinden ba─č─▒ms─▒z bir d├╝nyan─▒n varl─▒─č─▒n─▒ ve kendisinin o d├╝nya i├žinde bir birey oldu─čunu kabul etmi┼čtir. Bu evrede ├žocuk, kendine ├Âzel ayr─▒ bir benlik ve cinsiyet duygusu geli┼čtirmeye ba┼člar. Kurallar─▒ ve beklemeyi ├Â─črenir, arkada┼č se├žimlerini kendi yapmaya ba┼člar. Be┼č ya┼č─▒na geldi─činde ise, art─▒k ya┼čad─▒─č─▒ k├╝lt├╝r ├ževresine uyum g├Âstermeyi ba┼čar─▒r. Alt─▒ ya┼č─▒nda ├žocuk baz─▒ sorumluluklar─▒ almaya ve grup oyunlar─▒ndan ho┼članmaya ba┼člar.

3-6 ya┼č grubundaki ├žocuklardan beklenen sosyal geli┼čim basamaklar─▒┬áa┼ča─č─▒da genel olarak s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:

┬ž┬áDi─čer ├žocuklar─▒n hareketlerini taklit ederek kurallara uyar.

┬ž┬áTelefona cevap verir, yeti┼čkini arar veya tan─▒d─▒─č─▒ ki┼čilerle telefonda konu┼čur.

┬ž┬áDaha b├╝y├╝k bir ├žocuk taraf─▒ndan y├Ânetilen grup oyunlar─▒n─▒n kurallar─▒na uyar

┬ž┬áZorluk ├žekti─či zaman yard─▒m ister (banyoda ya da i├žecek al─▒rken).

┬ž┬áBa┼čkalar─▒na ait olan nesneleri kullanmak i├žin izin ister.

┬ž┬áKendisi ile ilgili duygular─▒┬áifade eder: k─▒zg─▒nl─▒k, mutluluk, sevgi

┬ž┬áBa┼čkalar─▒na oyunun ya da etkinli─čin kurallar─▒n─▒ anlat─▒r.

ÔÇó┬á Yeti┼čkin rollerini taklit eder.

┬ž┬áKendi arkada┼člar─▒n─▒ se├žer.

┬ž┬áKukla kullanarak yada kendisi rol alarak ├Âyk├╝n├╝n bir k─▒sm─▒n─▒ canland─▒r─▒r.

3-6 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Sosyal Geli┼čim

G├Ârme yetersizli─či olan k├╝├ž├╝k ├žocuklara, konu┼čurken di─čer ki┼čiye bakma ve dikkat etme, ba┼čkalar─▒n─▒ oyuna kat─▒lmalar─▒ i├žin davet etme, birisi ile kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒nda ├Ânce o ki┼či ile el s─▒k─▒┼čmalar─▒n─▒ ├Â─čretme, onlar─▒n akranlar─▒ taraf─▒ndan daha fazla sosyal kabul g├Ârmelerine yard─▒mc─▒ olur. ├çocu─ča sosyal etkile┼čimlerinde g├Âsterebilece─či davran─▒┼člar─▒ ├Â─čretme ve bunlar─▒ yerle┼čtirme, uygun olmayan davran─▒┼člar─▒n─▒ ortadan kald─▒rma, ├žocu─čun kendini g├╝venli ve yeterli hissetmesini sa─člayarak sosyal geli┼čimini olumlu y├Ânde etkileyen yakla┼č─▒mlard─▒r.

├ľneriler

ÔÇó┬á ├çocu─čunuzun olumlu davran─▒┼člar─▒ kazanabilmesi i├žin ona do─čru model olmal─▒s─▒n─▒z. Bu nedenle ondan yapmas─▒n─▒ bekledi─činiz olumlu davran─▒┼člar i├žin (ÔÇťL├╝tfenÔÇŁ ifadesini kullanmak, te┼čekk├╝r etmek, ├Âz├╝r dilemek, izin istemek gibi) ona model olun ve bu davran─▒┼člar─▒n nedenini ona a├ž─▒klay─▒n.

ÔÇó┬á ├çocu─čunuza ba┼čarabilece─či sorumluluklar verin (├ľrn: Masa haz─▒rlan─▒rken masaya tuzluk g├Ât├╝rmesini istemek gibi). ├çocu─čunuz ba┼čar─▒l─▒ oldu─čunda veya kendisinden beklenen davran─▒┼č─▒ yerine getirdi─činde uygun ├Âd├╝llerle onu ├Âd├╝llendirin.

ÔÇó┬á ├çocu─čunuz yanl─▒┼č davran─▒┼člarda bulundu─čunda; ho┼čland─▒─č─▒ etkinlikleri k─▒s─▒tlayarak ve bunu neden yapt─▒─č─▒n─▒z─▒ ona anlayabilece─či ┼čekilde anlatarak bu davran─▒┼č─▒n─▒ tekrarlamas─▒na engel olun.

ÔÇó┬á ├çocu─čunuzun do─črular─▒ deneme-yan─▒lma yoluyla ├Â─črenmesine f─▒rsat verin. Bazen yanl─▒┼č yapmas─▒na sab─▒r g├Âsterin, yanl─▒┼č─▒n─▒ fark etmesini ve d├╝zeltmesini sa─člay─▒n.

ÔÇó┬á Problem durumlar─▒nda ├žocu─čunuzu dinleyin. Onu dinledi─činizi ve anlad─▒─č─▒n─▒z─▒ ona hissettirin.

ÔÇó┬á ├çocu─čunuzun cinsellikle ilgili sorular─▒na onun anlayabilece─či ┼čekilde cevap verin.

ÔÇó┬á ├çocu─čunuzu ilgilendiren b├╝t├╝n konularda karar─▒ onunla birlikte verin. Hangi ya┼čta olursa olsun, her f─▒rsatta onun fikrini sorun.

ÔÇó┬á ├çevreye gezintiler yaparak ├ževreyi g├Âzlemlemesini ve sosyal kurallar─▒┬áya┼čayarak ├Â─črenmesini sa─člay─▒n (al─▒┼č veri┼č yapmak, e─členmek vb.).

ÔÇó┬á ├çocu─čunuzla yapamayacaklar─▒ ├╝zerine de─čil, yapabilecekleri ├╝zerine konu┼čun.

 

ÔÇó┬á┬á3-6 Ya┼č Grubu ├çocuklarda ├ľz Bak─▒m

Normal Geli┼čim G├Âsteren

3-6 ya┼č grubunda sosyal geli┼čimdeki h─▒zl─▒ ilerleme ile beraber ├žocu─čun akranlar─▒ taraf─▒ndan kabul├╝ b├╝y├╝k ├Ânem kazanmaktad─▒r. ├çocu─čun kendi ihtiya├žlar─▒n─▒ kendisinin kar┼č─▒lamas─▒, temiz ve ya┼č─▒na uygun giyinmesi, yemek yeme etkinli─či s─▒ras─▒nda ya┼č─▒ndan beklenen davran─▒┼člar─▒ g├Âstermesi bu kabul├╝n d├╝zeyini artt─▒rmaktad─▒r. Bu ya┼č grubundaki ├žocuklardan Kendine bak─▒m aktivitelerinin geli┼čimi alan─▒nda beklenen basamaklar a┼ča─č─▒da genel olarak s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:

┬ž┬áKendi kendine yeme─čini yer.

┬ž┬áS├Âzel komutlar verildi─činde di┼člerini f─▒r├žalar.

┬ž┬áKendi giysisinin d├╝─čmelerini a├žar ve ilikler.

┬ž┬áMasay─▒┬átoplar.

┬ž┬áEllerini ve y├╝z├╝n├╝ y─▒kar.

┬ž┬áYiyecekler i├žin uygun ara├ž-gere├žleri kullan─▒r.

┬ž┬áZaman─▒nda tuvalete gider, soyunur, kendini siler, tuvaletin sifonunu ├žeker ve yard─▒ms─▒z giyinir.

┬ž┬áSa├ž─▒n─▒ tarar ya da f─▒r├žalar.

┬ž┬áAyakkab─▒lar─▒n─▒ giyer ve ba─člar.

┬ž┬áHaftal─▒k ev i┼člerinden birinden sorumludur ve istenildi─činde bunu yapar.

3-6 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda ├ľz Bak─▒m

G├Ârebilen ├žocuklar ├Âzbak─▒m alan─▒ndaki becerilerin ├žo─čunu, ├ževrelerindeki g├╝nl├╝k ya┼čam etkinliklerini g├Âzleyerek kendiliklerinden ├Â─črenmektedirler. G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar ise; bu becerileri kendi ba┼člar─▒na kazanamazlar. Bu nedenle ├žocuklara bu becerilerini geli┼čtirebilmeleri i├žin gerekli destek verilmeli, ancak ├Âzellikle bu ya┼č d├Âneminde ├žocu─čun t├╝m bunlar─▒ tek ba┼č─▒na yapma iste─či ve sosyal kabul├╝ i├žin bunun gereklili─či dikkate al─▒narak ihtiya├ž duydu─ču d├╝zeyde yard─▒mda bulunulmal─▒d─▒r. Ayr─▒ca, ├žocuklara uygun malzemeler verilmeli, yeterli zaman tan─▒nmal─▒, onlara kar┼č─▒ sab─▒rl─▒ olunmal─▒ ve ├žabalar─▒ mutlaka ├Âd├╝llendirilmelidir.

├ľneriler

┬ž┬áKendine ait e┼čyalar─▒, giysileri, oyuncaklar─▒ d├╝zenli bir ┼čekilde kullanmas─▒ i├žin onu y├Ânlendirin. ├ľrne─čin; dolab─▒ i├žin birlikte bir d├╝zenleme yap─▒n ve giysilerini ya da oyuncaklar─▒n─▒ ├Âzelliklerine g├Âre bu s─▒n─▒fland─▒rmaya uygun olarak yerle┼čtirmesine yard─▒mc─▒ olun.

┬ž┬á├çocu─čunuza k─▒yafetlerin isimlerini ├Â─čretin.

┬ž┬á├çocu─čunuzun arkas─▒nda durarak ona giyinmeyi ├Â─čretin.

┬ž┬á├çocu─čunuzun k─▒yafetlerin do─čru taraf─▒n─▒ bulabilmeleri i├žin etiket, ├žarp─▒ i┼čareti veya d├╝─čme gibi bir i┼čaret koyun.

┬ž┬á├çocu─čunuzun daha kolay giyinebilmesi i├žin cep, d├╝─čme yada fermuar gibi k─▒s─▒mlar─▒n yerlerini g├Âstererek ipu├žlar─▒ verin.

┬ž┬á├çocu─čunuzdan giyinme ve soyunma s─▒ras─▒nda size yard─▒mc─▒ olmas─▒n─▒ isteyin.

┬ž┬á├çocu─čunuzu giydirirken ve soyarken ne yapt─▒─č─▒n─▒z─▒ ona anlat─▒n.

┬ž┬áZamanla yard─▒m─▒ azalt─▒n ve ├žocu─čunuz kendi kendine giyinip soyunabilir hale gelsin.

┬ž┬á├çocu─čunuz giyinmeden ├Ânce soyunmay─▒ ├Â─črenecektir.

┬ž┬á├çocu─čunuza k─▒yafetlerini belirli bir d├╝zen i├žinde yerle┼čtirmeyi ├Â─čretin.

┬ž┬á├çocu─čunuza yemek saatinde se├ženekler sunarak onun farkl─▒ tat, koku ve yap─▒daki besinleri tan─▒mas─▒n─▒ ve yiyecek se├žimi konusunda karar verme s├╝recine kat─▒lmas─▒n─▒ sa─člay─▒n.

┬ž┬á├çocu─čunuzun mutfakta bulunan yiyecek paketlerini a├žmas─▒na, y─▒kanm─▒┼č tabak ve bardaklar─▒ yerle┼čtirmesine, meyveleri y─▒kamas─▒na, sandvi├ž haz─▒rlamas─▒na, yemek haz─▒rlarken malzemeleri kar─▒┼čt─▒rmas─▒na f─▒rsat verin.

┬ž┬á├çocu─čunuzun ├že┼čitli g─▒dalarla dengeli beslenmesine ├Âzen g├Âsterin.

┬ž┬á├çocu─čunuzun ellerini biberonun ├╝zerine yerle┼čtirerek i├žmesine yard─▒mc─▒ olun.

┬ž┬á├çocu─čunuzu beslerken ona ne yedirdi─činizi s├Âyleyin.

┬ž┬á├çocu─čunuzun ka┼č─▒─č─▒ tutmas─▒na yard─▒mc─▒ olun.

┬ž┬á├çocu─čunuza yiyeceklere dokunmas─▒na ve tatmas─▒na izin verin.

┬ž┬á├çocu─čunuza kendi kendine beslenmeyi ├Â─čretirken arkas─▒na oturun ve ellerinizi onun elleri ├╝zerine koyup rehberlik edin.

┬ž┬á├çocu─čunuz yeme─čini kendisi yerken kenarlar─▒ y├╝ksek bir tabak kullanmaya dikkat edin.

┬ž┬áBanyo zaman─▒, ├žocu─čunuzun s─▒rt─▒ hari├ž di─čer v├╝cut k─▒s─▒mlar─▒n─▒ y─▒kayabilmesine f─▒rsat verin.

┬ž┬áS─▒k aral─▒klarla tuvalete g├Ât├╝rerek tuvalet e─čitimi vermeye ├žal─▒┼č─▒n.

 

ÔÇó┬á┬á7-11 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Zihinsel Geli┼čim

Normal Geli┼čim G├Âsteren

Okul y─▒llar─▒ olarak adland─▒r─▒lan ge├ž ├žocukluk d├Ânemidir.

┬ž┬á─░lkokul y─▒llar─▒na denk gelen bu d├Ânemde ben merkezci konu┼čma ve d├╝┼č├╝nce ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azal─▒r.

┬ž┬á├çocuk zihinsel g├╝├žl├╝klerin ├╝stesinden gelmeye ba┼člar.

┬ž┬áProblemlere mant─▒kl─▒ ├ž├Âz├╝mler getirir, kurallar─▒ anlayabilirler, ├žo─čunlukla somut nesneler ├╝zerinde d├╝┼č├╝n├╝rler.

┬ž┬áS─▒ralama, s─▒n─▒fland─▒rma ve kar┼č─▒la┼čt─▒rma i┼člemleri i├žin ┼čemalar geli┼čtirirler. Nesneleri s─▒n─▒fland─▒rabilirler.

┬ž┬áSoyut kavramlar─▒┬áanlamakta zorluk ya┼čarlar.

7-11 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Zihinsel Geli┼čim

G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar ilkokula geldi─činde mant─▒kl─▒ bir d├╝┼č├╝nce sisteminden yoksun olurlar. ├çevre ko┼čullar─▒ ve uyar─▒c─▒lar─▒n yetersiz olu┼ču nedeniyle hen├╝z sezgisel d├╝┼č├╝nce basama─č─▒nda bulunup e┼čyalar─▒ ve nesneleri tek boyut ├╝zerinde d├╝┼č├╝n├╝rler. E┼čyalar─▒n ve nesnelerin a─č─▒rl─▒k ve hacim de─či┼čmezli─čini, korunum ilkesine ba─čl─▒ bir bi├žimde d├╝┼č├╝nme yetene─činden yoksundurlar. ├çocu─čun geli┼čimine uygun e─čitim ortamlar─▒ planlan─▒p desteklendi─činde, i┼čitme ve dokunma duyular─▒n─▒ kullanarak nesnelerin fiziksel yap─▒s─▒nda miktar, hacim, say─▒ vb. ├Âzelliklerinde de─či┼čme meydana gelmeyece─čini anlarlar.

├çocuklar─▒n zihinsel yap─▒lar─▒, problemleri zihinsel olarak ├ž├Âzebilecek olgunlu─ča gelse bile bu d├Ânemde bir problemin ├ž├Âz├╝lmesi somut nesnelerle ba─člant─▒l─▒d─▒r. Anne-babalar ve e─čitimciler uygun model olup nesneleri somut olarak tan─▒tabilirlerse karma┼č─▒k problemleri ├ž├Âzmede iyi bir rehber olabilirler.

├ľneriler

ÔÇó┬á ├çocu─čun anlayabilece─či somut ifadeler kullan─▒n (A─ča├ž gibi, ev gibi ifadeler).

ÔÇó┬á Basit ve anla┼č─▒l─▒r kurallar koyun.

ÔÇó┬á ├çocu─čun istek ve ihtiya├žlar─▒n─▒ uygun ko┼čullarda ve zaman─▒nda kar┼č─▒lay─▒n.

ÔÇó┬á ├çevresindeki olgu ve olaylar─▒n fark─▒nda olabilmesi i├žin ya┼čant─▒lar kazand─▒r─▒n.

ÔÇó┬á Derslerinde, ├žocu─čun yetersiz kald─▒─č─▒ konularda, gerekti─či kadar yard─▒m edin.

ÔÇó┬á Gereksiz bilgilerle ├žocu─čun ilgisini da─č─▒tmay─▒n.

ÔÇó┬á ├ľ─črendi─či bilgileri peki┼čtirmesi i├žin sorular sorun. Tekrar yapt─▒r─▒n. ÔÇó┬á Temel kavram ve becerileri ├Â─črenmesi i├žin planl─▒┬ábir e─čitim ortam─▒ d├╝zenleyin.

ÔÇó┬á Odas─▒n─▒ toplama al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazand─▒r─▒n.

ÔÇó┬á K─▒yafetlerini kendisinin se├žmesine izin verin.

ÔÇó┬á K├╝├ž├╝k al─▒┼čveri┼čler yapmas─▒na izin verin.

ÔÇó┬á Sorumluluklar vererek davran─▒┼člar─▒n─▒ izleyin, olaylar─▒n ba┼člang─▒├ž ve sonucunu birlikte de─čerlendirin.

ÔÇó┬á Basit problemleri ├ž├Âzmesine izin verin.

 

ÔÇó┬á┬á7-11 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Dil Geli┼čimi

Normal Geli┼čim G├Âsteren

Dil insanlar─▒n duygu, d├╝┼č├╝nce, tutum ve k├╝lt├╝rel de─čerlerini ├Â─črenmede ├Ânemli bir ileti┼čim arac─▒d─▒r. Bu d├Ânemde ├žocu─čun konu┼čmas─▒nda belirgin geli┼čmeler g├Âr├╝l├╝r.

┬ž┬áDaha ├Ânce ileti┼čimde kendine d├Ân├╝k olan ├žocuk bu d├Ânemde sosyalle┼čir diyalog kurmaya ba┼člar.

┬ž┬áOkul ├ža─č─▒nda ├žocuklar bilgi almak amac─▒yla soru sorar. Sorduklar─▒ sorular─▒n bir k─▒sm─▒ merak─▒ gidermek bir k─▒sm─▒ da ileti┼čim kurmak ama├žlad─▒r. Bu d├Ânemde ÔÇťni├žin, ne, nas─▒lÔÇŁ sorular─▒ ├žok sorulur.

┬ž┬á─░lk okul d├Âneminde ├žocuk daha uzun ve karma┼č─▒k c├╝mleler kurmaya ba┼člar.

┬ž┬áS├Âzc├╝k da─čarc─▒─č─▒ geni┼čler ilk okul be┼činci s─▒n─▒f─▒ bitiren bir ├žocu─čun yakla┼č─▒k 50.000 s├Âzc├╝k bildi─či varsay─▒l─▒r. S├Âzc├╝k say─▒s─▒nda ki art─▒┼ča ra─čmen kelimelerin anlamlar─▒n─▒ tam olarak bilemezler.

7-11 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Dil Geli┼čimi

G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n g├Ârsel uyar─▒c─▒lardan yeterince yararlanamamas─▒ taklit ve ifade g├╝c├╝n├╝ azalt─▒r. Olu┼čan bu fark─▒ di─čer duyular─▒n─▒ yo─čun bir ┼čekilde kullanarak telafi eder. Yine g├Ârsel girdilerin yetersizli─činden dolay─▒ ├ževresinde olan olaylar─▒n ipu├žlar─▒n─▒ yakalamas─▒ konusunda zorlanaca─č─▒ndan, olaylar─▒n nedenleri ve sonu├žlar─▒ hakk─▒nda bilgi sahibi olmas─▒ zorla┼č─▒r. Bu nedenle g├Ârme engelli ├žocuklara ├ževresinde olan olaylar─▒n nedenleri olu┼č ┼čekilleri ve sonu├žlar─▒ hakk─▒nda betimleme yap─▒larak bilgi verilmeli, olaylar─▒ detaylar─▒yla anlatmas─▒ i├žin ortam yarat─▒lmal─▒d─▒r.

├ľneriler

┬ž┬á├çocu─čun istek ve ihtiya├žlar─▒n─▒ kendisi ifade etmeden kar┼č─▒lamay─▒n.

┬ž┬áDokunma duyusunu geli┼čtirecek oyunlar oynamas─▒na f─▒rsatlar verin.

┬ž┬á├çocu─čun dokundu─ču nesne ve objelerin isimlerini s├Âyleyerek ilgili a├ž─▒klamalar─▒ yap─▒n.

┬ž┬á├çevresinde bulunan nesnelerin ve objelerin isimlerini do─čru ve d├╝zg├╝n olarak ifade etmesini sa─člay─▒n.

┬ž┬áKavramlarla ilgili ya┼čant─▒lar edinmesini sa─člay─▒n.

┬ž┬á├çocu─čun s├Âylediklerini dinleyerek uygun tepkilerde bulunun.

┬ž┬áKonu┼čma bozuklu─ču olan ├žocu─ča sab─▒rla davran─▒n ve s├Âylemek istedi─čini bitirmesine izin verin.

┬ž┬á├çocu─čun ilgi duydu─ču konularda konu┼čma ortam─▒ yarat─▒n.

┬ž┬áKendisiyle ilgili ya┼čant─▒lar─▒n─▒ (aile, okul, ├ževre) anlatmas─▒ i├žin ortam sa─člay─▒n.

┬ž┬áDilini do─čru kullanmas─▒ i├žin sesli hikaye kasetleri dinletin.

┬ž┬á├çocu─čun kelimeleri do─čru ve d├╝zg├╝n telaffuz edebilmesi i├žin ├žocu─čunuza model olun.

┬ž┬áKitap okuma al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazand─▒r─▒n (├žocu─čun yan─▒nda kitap okuyarak ona ├Ârnek olabilirsiniz. ─░lgisini ├žeken konularda kitaplar alarak okumas─▒n─▒ sa─člay─▒n).

┬ž┬áUygun olan ├žocuk programlar─▒n─▒ dinletin.

┬ž┬áDinlediklerini ifade etmesini sa─člay─▒n.

 

ÔÇó┬á┬á7-11 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Fiziksel Geli┼čim

Normal Geli┼čim G├Âsteren

Bebeklik ve okul ├Âncesi d├Ânemlerde oldu─ču gibi bu d├Ânemde de ├že┼čitli de─či┼čiklikler, geli┼čmeler meydana gelir. Ge├ž ├žocukluk d├Âneminde ├žocuk, bireyselle┼čmenin ad─▒mlar─▒n─▒ atarak bir birey olarak toplumda yer almaya ba┼člar.

─░lkokulun ilk ├╝├ž s─▒n─▒f─▒nda ├žocuklar─▒n b├╝y├╝mesinde gittik├že yava┼člama g├Âr├╝lmektedir. Do─ču┼čtan gelen ve ilk ├žocukluk y─▒llar─▒nda da devam eden erkek ├žocuklar─▒n, k─▒z ├žocuklar─▒na k─▒yasla biraz daha iri g├Âr├╝nmeleri bu s─▒n─▒flarda da devam eder. Bu d├Ânemde a─č─▒rl─▒k art─▒┼č─▒┬áda boy uzamas─▒ gibi yava┼čt─▒r. ─░lkokulun son y─▒llar─▒na do─čru k─▒z ├žocuklar─▒n─▒n ergenli─če girmesi nedeniyle a─č─▒rl─▒klar─▒ ve geli┼čimleri erkek ├žocuklar─▒na g├Âre daha h─▒zl─▒d─▒r. Hareket becerilerinde her iki cinste de geli┼čmeler g├Âzlenir. B├╝y├╝k ve k├╝├ž├╝k kaslar─▒ sportif etkinliklere ve oyunlara kat─▒labilecek olgunlu─ča eri┼čmi┼čtir. Erkek ├žocuklar─▒n ince motor koordinasyonunda sorunlar─▒ vard─▒r.

7-11 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Fiziksel Geli┼čim

G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklarda k─▒z ve erkek cinsiyetine uygun olarak boy ve a─č─▒rl─▒k art─▒┼č h─▒z─▒ 7-11 ya┼č ├žocuklar─▒n─▒n fiziksel geli┼čim ├Âzellikleri ile ├Âl├ž├╝l├╝r. Ancak g├Ârme yetersizli─činden fazlaca etkilenen ve gerekli uyar─▒c─▒lar─▒n yetersiz veya zaman─▒nda verilememesi durumunda farkl─▒l─▒klar g├Âzlenebilir.

Bu d├Ânemde ├žocuk s├╝rekli canl─▒┬áve hareketlidir. Sokakta oynanan oyunlara kar┼č─▒ isteklidir. ├çocu─čun sokakta oynanan hareketli oyunlara kat─▒lmas─▒ ve ba┼čar─▒l─▒ olabilmesi i├žin; gereken bedensel olgunlu─ča eri┼čmesi, kendine f─▒rsat tan─▒nmas─▒, deneyim kazanmas─▒ ve kendine g├╝venmesi fiziksel geli┼čiminde istenilen davran─▒┼člar─▒ g├Âstermesi i├žin ├Ânemlidir.

G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n kaba motor ve ince motor geli┼čimlerinde sinir sistemine ba─čl─▒ gerilikler g├Âzlenebilir. Uygun g├Âr├╝len fizik hareketlerinin tekrar─▒ ve planl─▒ bir e─čitimle ince ve kaba motor becerilerinin daha aktif duruma ula┼čmas─▒ sa─članabilir (├ľrne─čin,hamurla oynama, t─▒rmanma merdivenini kullanma gibi).

├ľneriler

┬ž┬á├çocu─čunuza ba─č─▒ms─▒z hareket becerileri kazand─▒rmak i├žin g├Âz doktoru, ├Âzel e─čitimcilerden profesyonel yard─▒m al─▒n─▒z.

┬ž┬áBa─č─▒ms─▒z hareket edebilece─či ortamlar yarat─▒n.

┬ž┬áHareket becerileri kazand─▒racak ara├ž gere├žler kullanarak egzersiz yapmas─▒n─▒ sa─člay─▒n.

┬ž┬á├çocu─čunuzdaki fiziksel b├╝y├╝me ve a─č─▒rl─▒k art─▒┼č─▒n─▒ ona somut ifadelerle anlat─▒n. Boyunu ├Âl├ž├╝p s├Âyleyin.Bilinen somut bir nesneyle k─▒yaslay─▒n.

┬ž┬áK├╝├ž├╝k kas geli┼čimini destekleyen etkinlikler yapt─▒r─▒n (hamurla oynama, k├╝├ž├╝k lastik topla oynama, ─▒slak s├╝nger s─▒kma, ka─č─▒t i┼čleri vs.).

┬ž┬áG├╝ven duygusu kazand─▒racak etkinliklere y├Ânlendirin (spor etkinlikleri; y├╝zme, jimnastik, goalball).

┬ž┬áOkuldaki sosyal etkinliklere kat─▒lmas─▒ i├žin onu cesaretlendirin.

ÔÇó┬á Okul ve yak─▒n ├ževresinde kullanabilece─či alanlardaki i┼čaret ve ipu├žlar─▒n─▒ a├ž─▒klay─▒n (g├╝zergahta bulunan ├Ânemli noktalar─▒n ├Â─čretilmesi).

┬ž┬áG├Âsterdi─či ba┼čar─▒lar─▒ takdir edin.

 

ÔÇó┬á┬á7-11 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Sosyal Geli┼čim

Normal Geli┼čim G├Âsteren

├çocu─čun okula gitmesiyle birlikte sosyal davran─▒┼člar─▒nda b├╝y├╝k bir geli┼čme olmu┼čtur. Arkada┼člar ve ├Â─čretmenin ├žocuk ├╝zerindeki etkisi artarken anne-baban─▒n etkisi giderek azalmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Yapt─▒─č─▒ i┼čler i├žin be─čeni toplamak, arkada┼člar─▒ ve yeti┼čkinler taraf─▒ndan takdir edilmek bu d├Ânemdeki ├žocuklar─▒n gereksinimleri aras─▒ndad─▒r. Aksi halde yapt─▒klar─▒n─▒n de─čersiz oldu─čuna inanmakta ve a┼ča─č─▒l─▒k duygusuna kap─▒lmaktad─▒r. Yetersizlik ve a┼ča─č─▒l─▒k duygusu bu d├Ânemdeki en b├╝y├╝k problemdir. Takdir g├Ârmeyen, g├╝ven duygusu geli┼čtirilmeyen ├žocuklarda a┼ča─č─▒l─▒k duygusu geli┼čir, ├ževre ile sa─čl─▒ks─▒z ili┼čkiler kurmalar─▒na, uyum g├╝├žl├╝─č├╝ ├žekmelerine ve gelecekteki ├Â─črenmelerini olumsuz etkilemesine neden olur.

├çocuklara verilecek sorumluluklarla ba┼čar─▒l─▒ olabilecekleri alanlarda kendisini denemesine f─▒rsat verilir. ÔÇťBen ba┼čar─▒l─▒y─▒mÔÇŁ inanc─▒ ile ki┼čilik geli┼čimi olumlu etkilenen ├žocuk, bir sonraki geli┼čim d├Ânemine g├╝venle girer.

7-11 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Sosyal Geli┼čim

G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n sa─čl─▒kl─▒ bir ki┼čilik geli┼čtirmesi, ├ževresiyle uyum i├žerisinde olmas─▒, topluma kayna┼čmas─▒ i├žin temel ve fiziksel ihtiya├žlar─▒n─▒n zaman─▒nda kar┼č─▒lanmas─▒ gerekir. ─░htiya├žlar─▒ zaman─▒nda kar┼č─▒lanan ├žocuk g├╝venli, huzurlu, ├ževresiyle uyumlu bir ki┼čilik geli┼čtirir.

Anne-babalar ve ├Â─čretmenler ├žocu─čun i├žinde bulundu─ču geli┼čim ├Âzelliklerini dikkate al─▒p onunla do─čru ileti┼čim ve etkile┼čim kurarak ├žocu─čun ki┼čilik ve sosyal geli┼čiminde belirleyici olabilirler. D├╝zenlenecek planl─▒ ├Â─črenme-├Â─čretme ortam─▒yla ├žocuk bir sonraki geli┼čim evresine olumlu ya┼čant─▒lar ve g├╝venle haz─▒rlan─▒r.

0-6 ya┼č d├Âneminde g├Ârme yetersizli─či olan ├žocu─čun ailesinin ya┼čant─▒s─▒, sosyo-ekonomik ve k├╝lt├╝rel yap─▒s─▒ onun, ki┼čilik ve sosyal geli┼čimi ├╝zerinde etkili olmaktad─▒r (├žocu─čun yetersizli─činin aile taraf─▒ndan kabul g├Ârmesi, ailenin bilin├žlendirilmesi ve yap─▒lacaklar─▒ ara┼čt─▒rarak harekete ge├žmesi vb).

├ľneriler

┬ž┬áSa─čl─▒kl─▒ bir sosyal geli┼čme i├žin ilk ├Ânce ├žocu─čunuzla yak─▒ndan ilgilenin.

┬ž┬á├çocu─čunuzun ailenin bir ├╝yesi oldu─čunu ve onun d├╝┼č├╝ncelerine sayg─▒ duydu─čunuzu hissettirin.

┬ž┬áEvde yapt─▒─č─▒n─▒z i┼člerde onun yan─▒nda olun ve ├žocu─čunuza sorumluluk verin.

┬ž┬áOna ailenin ve toplumun bir ├╝yesi olarak sahip oldu─ču haklar─▒ g├Âsterin.

┬ž┬áArkada┼č edinmesi i├žin onu destekleyin.

┬ž┬áKorumac─▒┬áolmay─▒n.

┬ž┬áProblem ├ž├Âzmede onu cesaretlendirin ve yol g├Âsterin.┬áÔÇó┬á Anne ve baba aras─▒nda ├ž─▒kabilecek tart─▒┼čmalardan ├žocu─čunuzu uzak tutun. B├Âyle bir durumda ├žocu─čunuz kendini su├žlayabilir ve kendini bir sorun olarak alg─▒layabilir, buna kesinlikle izin vermeyin.

┬ž┬á├çocu─čun ald─▒─č─▒ kararlara sayg─▒l─▒ olun.

┬ž┬áBa─č─▒ms─▒z yapt─▒─č─▒ etkinliklerde onu destekleyerek ba┼čar─▒l─▒ oldu─čunu s├Âyleyin.

┬ž┬áOlumlu davran─▒┼člar g├Âstererek ├žocu─čunuza iyi bir model olun.

┬ž┬áG├Ârme yetersizli─činin onun ba┼čar─▒s─▒n─▒ etkilemeyece─čini anlat─▒n.

 

ÔÇó┬á┬á12-18 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Zihinsel Geli┼čim

Normal Geli┼čim G├Âsteren

Ergenlik zihinsel geli┼čim soyut i┼člemler d├Âneminin ba┼člad─▒─č─▒┬ás├╝re├ž olarak kabul edilir. Yani uzay, ├Âl├╝m gibi kavramlar─▒n geli┼čti─či d├Ânemdir. Soyut d├╝┼č├╝ncenin ├Ân ko┼čulu beyin ve beden koordinasyonun olgunla┼čmas─▒d─▒r. Bunu izleyen s├╝re├žte ergenin ya┼čant─▒s─▒n─▒n zenginli─či, sosyalle┼čme s├╝reci, zihinsel geli┼čimin temelini olu┼čturur.

Bu ├Âzellik onun gelece─če y├Ânelik olarak d├╝┼č├╝nme yeterlili─čini artt─▒r─▒r, geli┼čtirir. Hayal g├╝c├╝ ergenlik d├Âneminin di─čer zihinsel ├Âzellikleri aras─▒nda yer al─▒r. Yarat─▒c─▒ d├╝┼č├╝nme ve hayal g├╝c├╝n├╝n birle┼čmesiyle ergen, yeni tasar─▒mlar, kurgular olu┼čturarak ├žok de─či┼čkenli ve olas─▒l─▒kl─▒ d├╝┼č├╝nme al─▒┼čkanl─▒─č─▒ geli┼čtirir. Ergenli─čin son d├Ânemi olarak kabul edilen 17-18 ya┼č bu d├Ânemin olgunla┼čma s├╝recidir.

12-18 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Zihinsel Geli┼čim

Ergenlik d├Âneminde ki┼čide soyut d├╝┼č├╝nebilme yeterlilikleri geli┼čir. 7-12 ya┼člar─▒nda ├žocu─čun g├Âsterdi─či performans, verilen uyar─▒c─▒lar, planlanm─▒┼č e─čitim ortamlar─▒; ├žocu─čun ergenlik d├Ânemindeki zihinsel geli┼čiminde etkili olacakt─▒r. ├ľzellikle g├Ârme duyusu geli┼čmemi┼č ├žocuklarda somut d├╝┼č├╝nceden soyut d├╝┼č├╝ncelere ge├ži┼čte temel bilgiler g├╝├žl├╝ de─čilse soyut d├╝┼č├╝nceleri, davran─▒┼člar─▒, kavramlar─▒ anlamas─▒ zorla┼čacakt─▒r, dolay─▒s─▒yla geli┼čimi ya┼č─▒tlar─▒ndan geride kalacakt─▒r.

Anne babalar─▒n g├Ârme yetersizli─či olan gence verebilecekleri en b├╝y├╝k destek; yorulmadan, inan├žlar─▒n─▒ kaybetmeden, m├╝mk├╝n oldu─ču kadar i┼čitme ve dokunma duyular─▒n─▒ ├Ân plana ├ž─▒kararak ├žocuklar─▒n─▒n yanlar─▒nda olup onlar─▒ e─čitim ├Â─čretimde desteklemeleridir.

├ľneriler

┬ž┬áMateryal kullanarak ├Ânceki ├Â─črenmeleri hat─▒rlat─▒n,

┬ž┬á├çocu─čunuzun bireysel geli┼čme h─▒z─▒na g├Âre onun i├žin ├Ânemli olan bilgileri ├Ân plana ├ž─▒kar─▒n,

┬ž┬áYeni bir materyal tan─▒t─▒rken basitten karma┼č─▒─ča do─čru gidin. ├ľnce materyalin ad─▒ s├Âylenir sonra s─▒ras─▒yla ├Âzelliklerine ge├žilir.

┬ž┬áBilgiyi par├žalar halinde verin,

┬ž┬áT├╝mevar─▒mc─▒ ak─▒l y├╝r├╝tmeyi ├Â─čretin. Tek tek konulardan yola ├ž─▒karak bir d├╝┼č├╝nce bir fikir olu┼čturulur.

┬ž┬áYeni bilgi ile bilinen aras─▒nda ba─člant─▒ kurun,

┬ž┬áFarkl─▒┬áy├Ântemler kullanarak ├Â─črenimin tekrar─▒n─▒ yap─▒n,

┬ž┬áNesneler, objeler aras─▒nda farkl─▒l─▒klar─▒ ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ isteyin,

┬ž┬áSanatsal faaliyetlerle ilgilenmesi i├žin ortam yarat─▒n,

┬ž┬áYarat─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ destekleyin,

┬ž┬á├çe┼čitli etkinlikler d├╝zenleyin (┬á─░nceleme gezileri, al─▒┼čveri┼č, ula┼č─▒m ara├žlar─▒n─▒ kullanma vs. )

┬ž┬áGer├žek hayata dayal─▒┬á├Ârnekler verin.

 

ÔÇó┬á┬á12-18 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Fiziksel Geli┼čim

Normal Geli┼čim G├Âsteren

─░nsan─▒n hayat─▒ndaki ikinci h─▒zl─▒ b├╝y├╝me devri bu ├ža─čda ba┼člar. K─▒zlar ile erkekler aras─▒ndaki b├╝y├╝me fark─▒ en ├žok kendini bu ├ža─čda g├Âsterir. Kemikler hen├╝z yumu┼čakt─▒r. A─č─▒r i┼člere kar┼č─▒ dayan─▒ks─▒zd─▒r. Organlar aras─▒nda d├╝zenli bir koordinasyon kurulamad─▒─č─▒ i├žin ergen bu ya┼člarda olduk├ža beceriksizdir. Bu ├ža─č─▒n en b├╝y├╝k ├Âzelli─či h─▒zl─▒ bir geli┼čme oran─▒ ile birlikte k─▒zlar─▒n ve erkeklerin bulu─ča ermeleridir.

12-18 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Fiziksel Geli┼čim

G├Ârme engellilerin fiziksel geli┼čimi de ayn─▒┬ás├╝reci izler. G├Ârme duyusundaki herhangi bir problem ├žocu─čun fiziksel geli┼čimini direk etkilemedi─či i├žin geli┼čiminde fark g├Âr├╝lmez. Ancak yetersizli─če dayal─▒ olarak baz─▒ ├žocuklarda sinir sisteminin etkilenmesi kas ve sinirlerde geli┼čim bozukluklar─▒ olu┼čturur, hareket becerilerinde gerili─če neden olabilir. Bunu ├Ânlemek ama├žl─▒ fizik tedavi programlar─▒ d├╝zenlenebilir, ayr─▒ca destek e─čitim programlar─▒yla geli┼čimdeki gerilik ├Ânlenebilir.

├ľneriler

┬ž┬áDe─či┼čik duru┼č ┼čekillerini yapmas─▒ i├žin ├žocu─čunuza yard─▒mc─▒ olun (parmak ucu, tek ayak ├╝zeri, ├ž├Âmelme vs).

┬ž┬áEv ortam─▒nda de─či┼čik yerlerde ├žocu─čunuza ├že┼čitli ┼čekillerde d├Ân├╝┼čler yapt─▒r─▒n. Bu onun y├Ân kavram─▒na da hakim olmas─▒na yard─▒mc─▒ olacakt─▒r.

┬ž┬áV├╝cut b├Âl├╝mlerinin esneklik kazanmas─▒┬ái├žin uygun hareketler yapt─▒r─▒n (─▒s─▒nma hareketleri, y├╝zme, jimnastik).

┬ž┬á├çocu─čunuzun ya┼čam alan─▒n─▒ onun rahat hareket edebilece─či ┼čekilde d├╝zenleyin.

┬ž┬áOna rahat├ža ko┼čabilece─či, de─či┼čik s─▒├žray─▒┼člar yapabilece─či ortamlar haz─▒rlay─▒n.

┬ž┬áHo┼čuna giden spor aktivitelerine kat─▒lmas─▒ i├žin onu cesaretlendirin.

┬ž┬á├çocu─čunuzun y├╝zmesi i├žin belirli aral─▒klarla havuza g├Ât├╝r├╝n.

 

R- 12-18 Ya┼č Grubu┬áNormal Geli┼čim G├Âsteren┬á├çocuklarda Cinsel Geli┼čim

Erkeklerde : Erkeklerde ├╝reme organlar─▒┬á14-16 ya┼člar─▒nda h─▒zl─▒ b├╝y├╝me olup daha sonra b├╝y├╝me h─▒z─▒ azal─▒r. 20-21 ya┼člar─▒nda yeti┼čkinlik b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne ula┼č─▒r. Erkeklerde ├╝reme organlar─▒ gerekli olgunlu─ča geli┼čtikten sonra gece bo┼čalmalar─▒ ba┼člar. Bu bo┼čalmalar cinsel r├╝yalar s─▒k─▒ giysiler, ├žok ├Ârt├╝nmek, kab─▒zl─▒k, idrar torbas─▒ndaki fazla doluluk nedeniyle artabilir. Bir ├žok gen├ž yatak ve ├žama┼č─▒rlarda birtak─▒m lekeler g├Ârene kadar kendileri de ne olup bitti─čini anlamaz.

Testisler ve penis b├╝y├╝me ba┼člad─▒ktan bir y─▒l sonra cinsiyet organlar─▒ ├ževresinde koltuk alt─▒ ve y├╝zde k─▒llanma ortaya ├ž─▒kar. 16-17 ya┼člar─▒nda sakallar ├ž─▒kar, ya─č ve ter bezleri b├╝y├╝r bunun etkisi y├╝zde ya─članma ve sivilcelenmeye neden olur. Kaslar g├Âvde ve bacaklardan fazla geli┼čir. Bir s├╝re kollar ince kal─▒r, boy a─č─▒rl─▒k at─▒l─▒m yapt─▒─č─▒nda di─čer geli┼čmelerde bunu e┼člik eder.

Ses de─či┼čikli─či erkekler 13 ya┼čta ba┼člay─▒p 16 ya┼č─▒na kadar s├╝rer. 12-14 ya┼člar─▒ aras─▒nda g├Â─č├╝s ba┼člar─▒nda kabarma ve sertlikler ortaya ├ž─▒kar. Bunun nedeni meme bezlerinin b├╝y├╝mesidir, ge├žicidir. Sertlik daha sonra kaybolur.

K─▒zlarda┬á: Cinsiyet organlar─▒n─▒n b├╝t├╝n k─▒s─▒mlar─▒n─▒n geli┼čim h─▒zlar─▒ birbirlerinden farkl─▒d─▒r. 16-17 ya┼člar─▒nda b├╝y├╝me h─▒z─▒ artar. ─░lk ay hali bir ergenin ├žocuk yapma ├Âzelli─čine ula┼čt─▒─č─▒n─▒ haber verir. ─░lk ay halinden sonra bir y─▒l hatta daha uzun s├╝re ay halleri d├╝zensiz olur. ─░lk ay hallerinde baz─▒ gen├žlerde ba┼č a─čr─▒s─▒, s─▒rt a─čr─▒s─▒, kusma, kramp, deri d├Âk├╝nt├╝leri, bilekte ┼či┼čme g├Âr├╝l├╝r. Ay halleri d├╝zene girdikten sonra bu d├╝zensizlik kaybolur.

Kal├ža ve g├Â─č├╝sler ├Ânce geli┼čir. Kal├žalar b├╝y├╝r ve yuvarlakla┼č─▒r. Ay hali ba┼člad─▒ktan sonra g├Â─č├╝sler geni┼čler, meme bezleri geli┼čir. Kal├ža ve g├Â─č├╝sler geli┼čtikten sonra cinsel b├Âlge k─▒llanmas─▒ ba┼člar. ─░lk ay halinden hemen ├Ânce yada sonra ses de─či┼čikli─či ger├žekle┼čir. ├çocuksu derin melodili bir ses haline gelir. 12-15 ya┼člar─▒nda ise geli┼čir.

12-18 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Cinsel Geli┼čim

Cinsel geli┼čimde g├Âr├╝len bu ├Âzellikler g├Ârme engelli ├žocuklarda da bireysel ayr─▒l─▒klar g├Âzetilerek farkl─▒ zaman dilimlerinde ortaya ├ž─▒karak belginle┼čir. G├Ârme engelli ├žocuklarda cinsel duyular─▒n uyar─▒lmas─▒nda ÔÇťi┼čitme, dokunma, koklamaÔÇŁ duyular─▒ ├Ânemli rol oynar. G├Ârme g├╝c├╝nden yoksun olan ki┼či kar┼č─▒ cinsten ancak bu kanallar yoluyla uyar─▒c─▒ etkiler alg─▒layabilmektedir. Bu y├╝zden dokunma, koklama ve i┼čitme ile ilgili uyaranlar─▒n cinsel duygular─▒n ayaklanmas─▒nda ve doyurulmas─▒nda g├Ârenlerden fazla rol oynad─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lebilir.

├ľneriler

┬ž┬áBu d├Ânemde meydana gelecek de─či┼čikliklerin normal oldu─čunu ve her insan─▒n bu d├Ânemden ge├žti─čini ona anlat─▒n.

┬ž┬áV├╝cutta meydana gelen de─či┼čikliklerin nedenlerini anlayabilece─či uygun bir dille anlat─▒n.

┬ž┬á├çocu─čunuza cinsellikle ilgili sorularda, ya┼č─▒na uygun anlayabilece─či doyurucu bilgilerle cevap verin.

┬ž┬áE─čer bu konuda yeterli bilgi donan─▒m─▒na sahip de─čilseniz, ├žocu─čunuza bu bilgileri rahat├ža ├Â─črenebilece─či kaynaklar (kitap, dergi vs..) sa─člay─▒n.

┬ž┬áH─▒zl─▒ de─či┼čmelerin ve uyum g├╝├žl├╝klerinin ya┼čanaca─č─▒ bu d├Ânemde ├žocu─čunuzun yan─▒nda olun.

┬ž┬á├çocu─čunuzun yaln─▒z kalma iste─čini anlay─▒┼čla kar┼č─▒lay─▒n.

┬ž┬á├çal─▒┼čmaya daha az istekli olaca─č─▒ bu d├Ânemde ├žocu─čunuzun ├╝zerine fazla gitmeyin.

┬ž┬áHer iki cins i├žin kar┼č─▒┬ácins hen├╝z belirsizlik ve bilinmezlik ├Âzellikleri ta┼č─▒r, iki cins aras─▒nda ├ž─▒kan z─▒tla┼čmalar─▒ anlay─▒┼čla kar┼č─▒lay─▒n. ├ç├╝nk├╝ bu s├╝re├ž kar┼č─▒ cinse uyum i├žin gerekli ve ├žocu─čun ya┼čayaca─č─▒ bir s├╝re├žtir.

┬ž┬áDavran─▒┼člar─▒nda gizli yada a├ž─▒k bir ├žekingenlik g├Âzlenebilir. ├çekingenli─či genel olarak ├Âzg├╝vensizli─činden ileri gelir. ├ľzg├╝vensizli─či ise, hen├╝z yeni geli┼čen bedenine uyum sa─člamam─▒┼č olmas─▒ndan, dolay─▒s─▒yla da hem bedensel yap─▒s─▒n─▒n yeterince olgunla┼čmamas─▒ndan ve cinsel kimli─činin hen├╝z geli┼čmemi┼č olmas─▒ndan kaynaklan─▒r. Bu ├žekingenli─či k─▒rmak i├žin ortam haz─▒rlay─▒n asla bask─▒ yapmay─▒n.

 

S- 12-18 Ya┼č Grubu┬áNormal Geli┼čim G├Âsteren┬á├çocuklarda Sosyal Geli┼čim

Gen├žlik ├ža─č─▒┬ába─č─▒ms─▒zl─▒k ├ža─č─▒d─▒r, gen├ž evden kopar ├ževreye y├Ânelir. Spora ilgi artar. Geli┼čen kaslar─▒n─▒ ├žal─▒┼čt─▒rmak, enerjisini bo┼čaltmak i├žin en uygun ara├ž spordur. Sporun herhangi bir dal─▒nda kazanaca─č─▒ ba┼čar─▒ g├╝ven duygusunu artt─▒r─▒r. Daha da ├Ânemlisi toplu sporlar gence ya┼č─▒tlar─▒yla kayna┼čma f─▒rsat─▒ verir. Onlar─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒k ├žabas─▒nda olu┼člar─▒, sorunlar─▒n─▒n benzerli─či, k├╝mele┼čmeye yol a├žar. Ana-babas─▒ndan kopma e─čilimi onu yaln─▒z b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Bu bo┼člu─ču yeni yak─▒nl─▒klar ve ili┼čkiler kurarak doldurmak ister. Ya┼č─▒tlar─▒n─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒ giyim ku┼čam ve be─čenilerini benimser. Onlar gibi argo konu┼čur ve kendine dert orta─č─▒ se├žer. Arkada┼č k├╝mesi i├žinde ba─čl─▒l─▒─ča ve dayan─▒┼čmaya ├Ânem verir. Gen├ž, gurupta kalmak i├žin kendini arkada┼člar─▒n─▒n etkisine b─▒rak─▒r. Evde arkada┼člar─▒n─▒n ele┼čtirilmesini tepki ile kar┼č─▒lar. Anne-baba ise gencin k├Ât├╝ arkada┼člara uyup ba┼čtan ├ž─▒kaca─č─▒ndan korkar. Ku┼čkusuz gen├žlik ├ža─č─▒nda ortaya ├ž─▒kan de─či┼čikliklerin t├╝m├╝ olumsuz de─čildir. Ruhsal alanda ya┼čanan ├žalkant─▒ yan─▒nda pek ├žok olumlu geli┼čme g├Âzlenir. Gencin d├╝┼č├╝nme yetene─činde ├Ânemli bir s─▒├žrama olur. Soyut kavramlar─▒ daha iyi anlar ve kullan─▒r. ─░lgi alan─▒ geni┼čler ve ├že┼čitlilik kazan─▒r. ─░leride se├žece─či meslek ile ilgili konulara e─čilir. Bir ┼čeyler yapmak, ba┼čar─▒l─▒ olmak, kendini kan─▒tlama e─čilimi g├╝├žlenmi┼čtir. Toplumsal olaylara ilgi artar. Toplumsal konularda g├Âr├╝┼čler ileri s├╝rer.

Bu d├Ânemde birey hayat─▒┬áanlar. Davran─▒┼člar─▒n─▒ buna g├Âre ┼čekillendirir.

12-18 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Sosyal Geli┼čim

G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n sosyal geli┼čiminde gecikme oldu─ču ve ya┼č─▒tlar─▒yla daha az vakit ge├žirdikleri g├Âzlenmektedir. Bunun nedenlerinden biri g├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n ├ževreden gelen uyar─▒c─▒lar─▒ almada zorland─▒klar─▒, bir di─čeri ise ├ževreyle ileti┼čim ve etkile┼čim kurmada ya┼čanan zorluklard─▒r. G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n yak─▒n ├ževresi ve arkada┼č grubunda kabul g├Ârmeleri, toplumla b├╝t├╝nle┼čmeleri bak─▒m─▒ndan ├Ânem ta┼č─▒r. Anne babalar gencin g├Ârme yetisinin olmamas─▒ndan veya az olmas─▒ndan dolay─▒ ├ževreden gelebilecek zararlardan korkarlar, ├žocuklar─▒n─▒n tehlikelerden korunamayacaklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek kendilerine ba─č─▒ml─▒ olmalar─▒n─▒ isterler. Soysal geli┼čimin temeli olan ba─č─▒ms─▒zl─▒k ilkesi anne baba taraf─▒ndan engellendi─či i├žin gencin sosyalle┼čme s├╝reci uzamaktad─▒r. Bu durumun ├Ânlenmesi i├žin anne baban─▒n korumac─▒ tutum yerine gencin de kat─▒l─▒m─▒n─▒n sa─čland─▒─č─▒ demokratik tutum ve davran─▒┼č benimsenmelidir.

├ľneriler

┬ž┬áBu d├Ânemde ├žocu─čunuzun g├Âsterece─či ba─č─▒ms─▒zl─▒k ├žabalar─▒n─▒ destekleyin.

┬ž┬á├çocu─čunuzu kendine g├╝ven sa─člayaca─č─▒ alanlarda aktivitelere y├Ânlendirin (spor, m├╝zik vsÔÇŽ).

┬ž┬áSinema, tiyatro, dans gibi etkinlikleri izlemesini sa─člay─▒n.

┬ž┬á─░stemedi─či bir etkinlik i├žin onu zorlamay─▒n.

┬ž┬áAile i├žinde ├Ânemli bir birey oldu─čunu ona anlat─▒n, d├╝┼č├╝ncelerine de─čer verin, sayg─▒ g├Âsterin.

┬ž┬áBa┼čar─▒lar─▒n─▒ takdir edin, ├Âd├╝llendirin.

┬ž┬á├çocu─čunuzu ba┼čkas─▒yla k─▒yaslamay─▒n.

┬ž┬áBa─č─▒ms─▒z yapabilece─či etkinliklerde destekleyin.

┬ž┬áTan─▒d─▒─č─▒n─▒z arkada┼člar─▒yla bildi─činiz ortamlarda birlikte olmas─▒na izin verin.

┬ž┬á├çocu─čunuza olumsuz ele┼čtiri yapmaktan ka├ž─▒n─▒n.

┬ž┬á├çocu─čunuzun olumlu davran─▒┼č─▒n─▒ destekleyin.

┬ž┬áMesle─če y├Ânelme konusunda onu bilin├žlendirin.

┬ž┬áToplumsal konulardaki g├Âr├╝┼člerini dinleyin ve de─čer verin.

┬ž┬á├çocu─čunuz bu d├Ânemde cinsel geli┼čimin etkisiyle uyum sorunlar─▒ ya┼čayabilir. Bunu davran─▒┼č bozuklu─ču olarak de─čerlendirmeyin.

 

T- 12-18 Ya┼č Grubu┬áNormal Geli┼čim G├Âsteren┬á├çocuklarda Duygusal Geli┼čim

Bu d├Ânemdeki ergenler duygu ve d├╝┼č├╝ncelerini inan├žla savunur. Haks─▒zl─▒klara kar┼č─▒ ac─▒mas─▒z bir durum tak─▒n─▒r. Ya┼čama ger├žeklere pek ald─▒rmadan toplum d├╝zeni birden de─či┼čsin e┼čitsizlikler ortadan kalks─▒n ister. Hak├ža bir d├╝zenden do─čruluktan e┼čitlikten yanad─▒r. Ba┼člang─▒├žtaki hi├žbir ┼čeyi be─čenmeyen tutumu giderek yerinde ele┼čtirilere ve yorumlara d├Ân├╝┼č├╝r. K─▒sacas─▒ ilk gen├žlik ├ža─č─▒ f─▒rt─▒nal─▒ bir d├Ânemdir. Gen├ž kendi kendisiyle ├ževresiyle s├╝rekli bir sava┼č i├žerisinde g├Âr├╝l├╝r. Bu ├želi┼čkili duru┼č ve davran─▒┼člar bu d├Ânem i├žin ola─čan say─▒l─▒r. Ancak kimi gen├žte bu d├Ânem g├╝r├╝lt├╝l├╝ ge├žer. Kimisi de daha az ├žalkant─▒l─▒ atlat─▒r. Gen├ž ergen duygusal a├ž─▒dan dengesizdir. Bu ya┼čta dengesizlik son haddine ula┼čm─▒┼čt─▒r. G├Âzya┼člar─▒ aniden yerini kahkahaya b─▒rak─▒r. Kendine g├╝ven g├╝vensizli─če, bencillik vericili─či, umut umutsuzlu─ča d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Bu dalgalanmalar ki┼čiler aras─▒ ili┼čkilerde kendini g├Âsterir, ├Âzellikle kar┼č─▒ cinse arkada┼čl─▒klarda s─▒k rastlan─▒r.

12-18 Ya┼č Grubu┬áG├Ârme Yetersizli─či Olan┬á├çocuklarda Duygusal Geli┼čim

G├Ârme yetersizli─činden etkilenmi┼č olan gen├ž duygusal ifadelerini d─▒┼ča vurmakta ve d─▒┼č uyaranlar─▒ anlamakta farkl─▒ y├Ântem kullan─▒r. ├ľrne─čin g├Ârme engelli gen├ž i├žin dokunmak; tan─▒mak ve hissetmektir. ├çocu─ča bilin├žsiz konulan engeller onun i├že d├Ân├╝k yada abart─▒l─▒ davran─▒┼člar geli┼čtirmesine neden olur. Duygu ini┼č ├ž─▒k─▒┼člar─▒ daha yo─čun ya┼čan─▒r, ├žok de─či┼čkendir, ilgi ve sevgiye ihtiyac─▒ vard─▒r. Sevgi g├Âren gen├ž g├╝ven duygusunu geli┼čtirerek istenilen davran─▒┼č de─či┼čikliklerini g├Âstermede daha ba┼čar─▒l─▒d─▒r.

Yap─▒lacak kayna┼čt─▒rma e─čitim programlar─▒ ve etkinlikleri ergenin ├ževre ile kuraca─č─▒ ileti┼čim ve etkile┼čimlere haz─▒r olmas─▒n─▒ sa─člar. Duygu bozuklu─čunu en aza indirir.

├ľneriler

┬ž┬áDuygular─▒n─▒ ifade edebilece─či ortamlar yarat─▒n.

┬ž┬áEle┼čtirilerine olgunlukla cevap verin.

┬ž┬áYorumlar─▒na de─čer verin ve destekleyin.

┬ž┬á─░kili arkada┼č ili┼čkilerinde onu destekleyerek duygular─▒n─▒ sizinle payla┼čmas─▒na sa─člayan.

┬ž┬áG├Âsterdi─či kontrols├╝z davran─▒┼člar─▒n─▒ olgunlukla kar┼č─▒lay─▒n.

┬ž┬áDuygu dalgalanmalar─▒nda (g├╝lme, a─člama, ├ÂfkeÔÇŽ) ho┼čg├Âr├╝l├╝ olun. ├çocu─čun ini┼čli ├ž─▒k─▒┼čl─▒ davran─▒┼člar─▒na ani tepkiler g├Âstermeyin. Duygu yo─čunlu─ču ya┼čand─▒ktan sonra o davran─▒┼č ├╝zerine gen├žle konu┼čun.

┬ž┬áGence her zaman yan─▒nda oldu─čunuzu ve kararlar─▒na sayg─▒ duydu─čunuzu hissettirin.

┬ž┬áUmutlar─▒n─▒ k─▒racak davran─▒┼člardan sak─▒n─▒n.

G├Ârme Engelli E─čitimleri

 

A- G├Ârme ├ľz├╝rl├╝ ├ľ─črenciler ─░├žin ├ľzel E─čitim Okullar─▒na Ba┼čvuru ve Kay─▒t Ko┼čullar─▒
├ťlkemizde 15 g├Ârme engelli ilk├Â─čretim okulu bulunmakta olup, hepsi de yat─▒l─▒ ve g├╝nd├╝zl├╝d├╝r.

├ľzel E─čitim Almak ─░├žin Ba┼čvurulacak Kurumlar

ÔÇó Mill├« E─čitim M├╝d├╝rl├╝─č├╝,

ÔÇó Rehberlik ve Ara┼čt─▒rma Merkezi M├╝d├╝rl├╝─č├╝,

ÔÇó ├ľzel E─čitim Kurumlar─▒,

ÔÇó ├ľzel ├ľzel E─čitim Kurumlar─▒.

Kay─▒t i├žin ─░zlenecek Yol ve ─░stenilen Belgeler

ÔÇó Bulundu─čunuz ilin valili─čine veya il├ženin kaymakaml─▒─č─▒na bir dilek├že ile ba┼čvurunuz.

ÔÇó Dilek├ženiz Milli E─čitim M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne oradan da en yak─▒n Rehberlik ve Ara┼čt─▒rma Merkezine havale edilir.

 

B- ─░stenen Belgeler

ÔÇó Tasdikli n├╝fus c├╝zdan─▒ ├Ârne─či (├Â─črenci i├žin),

ÔÇó Veli ya da vasinin ikametgah ilm├╝haberi,

ÔÇó Tam te┼čekk├╝ll├╝ bir hastaneden al─▒nacak sa─čl─▒k kurulu raporu. (Bu raporda ├žocu─čun ├Âzr├╝, ├Âz├╝r derecesi ve ba┼čka bir hastal─▒─č─▒ olup olmad─▒─č─▒ yer alacakt─▒r.)

ÔÇó Rehberlik ve Ara┼čt─▒rma Merkezince doldurulacak ├žocuk tan─▒ma fi┼či,

ÔÇó Rehberlik ve Ara┼čt─▒rma Merkezlerinden al─▒nacak inceleme raporu,

ÔÇó ─░ki adet yeni ├žekilmi┼č vesikal─▒k foto─čraf,

ÔÇó ─░ki adet veli adresi yaz─▒l─▒ posta pulu yap─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č zarf,

ÔÇó Ekonomik durumu g├Âsterir belge (├ľ─črenci Devlet Paras─▒z Yat─▒l─▒ okuyacaksa). Bu belge ├Ârne─čine uygun ┼čekilde Milli E─čitim M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde doldurulabilir.

ÔÇó Veli ya da vasinin ├žocu─čun yar─▒ y─▒l ve yaz tatillerinde yan─▒na alaca─č─▒n─▒ g├Âsterir taahh├╝tname (bu belge daha sonra ├žocu─čun okuyaca─č─▒ okul m├╝d├╝rl├╝─č├╝nce haz─▒rlan─▒p veliye imzalat─▒l─▒r).

ÔÇó ─░l Milli E─čitim Kurulu Karar─▒ (Milli E─čitim M├╝d├╝rl├╝─č├╝nce haz─▒rlan─▒p verilir).

1- Haz─▒rlanan bu belgelerin dosyas─▒ ├Â─črencinin yat─▒l─▒ ve g├╝nd├╝zl├╝ olaca─č─▒n─▒ belirten bir dilek├že ile Milli E─čitim M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne teslim edilir.

2- G├Ârme engelliler ilk├Â─čretim okullar─▒nda g├╝nd├╝zl├╝ veya yat─▒l─▒ ├Â─črenim g├Ârmek isteyen ├Â─črencileri il e─čitsel tan─▒lama, izleme ve de─čerleme ekibinin y├Ânlendirme karar─▒ ve il ├Âzel e─čitim hizmetleri kurulunun yeti┼čtirme karar─▒ ile bu okullara yerle┼čtirilir. Bu okullardan birine kay─▒t olmak isteyenler a┼ča─č─▒daki i┼člemleri yerine getirmelidir.

3- G├Ârme engelliler ilk├Â─čretim okullar─▒n─▒ bitiren ├Â─črencilerden orta├Â─čretime devam etmek isteyenler 8. s─▒n─▒f─▒n sonunda ├Â─črenim g├Ârd├╝─č├╝ okul m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne ba┼čvuruda bulunurlar.

ÔÇó ─░lk├Â─čretim ve orta ├Â─čretim okullar─▒nda kayna┼čt─▒rma yoluyla e─čitimini s├╝rd├╝ren ve braille (kabartma) yaz─▒s─▒ bilen ├Â─črenciler, braille ders kitaplar─▒n─▒ ├╝cretsiz olarak G├Ârme Engelliler Bas─▒mevi ve Ak┼čam Sanat Okulu Alt─▒nda─č – ANKARA (Tel: 0312 317 96 53) adresinden isteyebilirler.

Okullar─▒n listesi kitab─▒n sonunda verilmi┼čtir.

 

8- NORMALLE┼×T─░RME, B├ťT├ťNLE┼×T─░RME, KAYNA┼×TIRMA VE EN AZ KISITLAYICI E─×─░T─░M ORTAMI

G├Ârme yetersizli─činden etkilenmi┼č bir ├žocu─čun g├Âren akranlar─▒yla ayn─▒ e─čitim ortam─▒nda okuyabilmesi i├žin kayna┼čt─▒rman─▒n gereklerinin yerine getirilmesi gerekir. Bunun i├žin ├Âncelikle normalle┼čtirme, kayna┼čt─▒rma, b├╝t├╝nle┼čtirme ve en az k─▒s─▒tlay─▒c─▒ e─čitim ortam─▒ kavramlar─▒n─▒n do─čru anla┼č─▒lmas─▒ gerekmektedir.

A- Normalle┼čtirme

Toplumdaki ya┼čam, bi├žim ve ko┼čullar─▒n─▒n t├╝m yetersizlikten etkilenmi┼č ki┼čilere de sa─članmas─▒ anlam─▒na gelmektedir. Normalle┼čtirme ilkesine g├Âre g├Ârme yetersizli─činden etkilenmi┼č bir ├žocuk g├Âren akranlar─▒n─▒n yararland─▒─č─▒ t├╝m haklardan yararlanabilir. G├Ârme yetersizli─činden etkilenmi┼č ├žocuk da, g├Âren akranlar─▒ gibi ailesine yak─▒n g├Âren akranlar─▒n─▒n gitti─či okula gidebilir. Ancak bu okullarda akranlar─▒ kadar ba┼čar─▒l─▒ okuyabilmesi i├žin gerekli olan ├Âzel e─čitim ├Â─čretmeni, g├Ârme yetersizli─činden etkilenmi┼č ├Â─črencilerin kullanaca─č─▒ ara├ž-gerecin ona sa─članmas─▒ da onun en do─čal hakk─▒d─▒r. Normalle┼čtirme ki┼čiyi normal yapma anlam─▒na gelmemektedir. Aksine yetersizlikten etkilenmi┼č bireylerin yetersizlikleriyle kabul edilip, toplumda di─čer ki┼čilere sa─članan hizmet, hak, sorumluklar ve f─▒rsatlar─▒n onlara da sa─članmas─▒ anlam─▒na gelmektedir.

Normalle┼čtirme ilkesinin savundu─ču g├Âr├╝┼člerin bir sonucu olarak;

Kayna┼čt─▒rma,

B├╝t├╝nle┼čtirme ve
Birlikte e─čitim

kavramlar─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

B- B├╝t├╝nle┼čtirme

B├╝t├╝nle┼čtirme ilkesine g├Âre, g├Ârme yetersizli─činden etkilenmi┼č bireyler de bu toplumun bir par├žas─▒d─▒r. Sosyal hayata entegre olabilmeleri toplumsalla┼čman─▒n gere─čidir.

C- Birlikte E─čitim

Yetersizlikten etkilenmi┼č ├Â─črencilerin, normal akranlar─▒yla birlikte normal s─▒n─▒flarda e─čitim almas─▒d─▒r.

ÔÇó Kayna┼čt─▒rma E─čitimi

├ľzel yeti┼čmi┼č personelin, ├Âzel destekleriyle, yetersizlikten etkilenmi┼č bireyin normal s─▒n─▒flarda ├Â─črenimini de─či┼čik zamanl─▒ olarak s├╝rd├╝rmesi anlam─▒na gelmektedir.

Kayna┼čt─▒rma da esas olan, g├Ârme yetersizli─činden etkilenmi┼č ├Â─črencinin, g├╝n├╝n en az─▒ndan bir b├Âl├╝m├╝nde, normal s─▒n─▒fta akranlar─▒yla birlikte e─čitim g├Ârmesidir. Ancak bunun i├žin gereksinimleri do─črultusunda ├Âzel yeti┼čmi┼č personel taraf─▒ndan ├Â─črenciye, aileye, s─▒n─▒fa, s─▒n─▒f ├Â─čretmenine ve okul personeline gerekli destek ├Âzel e─čitim hizmetinin verilmesi gereklidir. Ayn─▒ zamanda, ├Â─črencinin ├Â─čreniminin en az─▒ndan bir b├Âl├╝m├╝n├╝ normal s─▒n─▒fta ge├žirebilmesi i├žin gerekli ara├ž-gere├ž ve ortam d├╝zenlemesinin (yada uyarlamalar─▒n) yap─▒lmas─▒ gerekmektedir. G├Ârme yetersizli─činden etkilenmi┼č ├žocuklar─▒n, normal s─▒n─▒fta akranlar─▒yla birlikte ├Â─črenim g├Ârmeleri birlikte e─čitim anlam─▒na gelmekle birlikte, kayna┼čt─▒rmadan s├Âz edilebilmesi i├žin, ├Âzel personel, destek hizmet ve ├Âzel d├╝zenlemelerin yer almas─▒ gerekmektedir.

Normalle┼čtirme kavram─▒ en az k─▒s─▒tlay─▒c─▒ ortam kavram─▒n─▒n olu┼čmas─▒na ve yetersizlikten etkilenen ├Â─črencilerin akranlar─▒ gibi, akranlar─▒yla birlikte gerekli destek hizmet sa─članarak kayna┼čt─▒rma d├╝zenlemelerinin olu┼čmas─▒ hareketini ba┼člatm─▒┼čt─▒r

G├Ârme Tan─▒s─▒ ve S─▒n─▒fland─▒rma

G├Ârme ├ľzr├╝n├╝n Alg─▒lanmas─▒: Ara┼čt─▒rmalara g├Âre, ├žocu─čun g├Ârmesinin geli┼čmesi do─čum sonras─▒ devam etmektedir. Kullan─▒labilir d├╝zeye gelebilmesi i├žin s├╝rekli ve kaliteli uyar─▒lmas─▒na ihtiya├ž vard─▒r. ÔÇśG├Ârme’ i├žin alg─▒lama yetenekleri de geli┼čmeli ve g├Âr├╝nt├╝lerin beyinde anlamland─▒r─▒lmas─▒ yap─▒lmal─▒d─▒r.

 

Bu sebeple ├žocu─čun ne kadar ve nas─▒l g├Ârd├╝─č├╝n├╝ anlamak i├žin aylar, y─▒llar ge├žer.

├çocukta g├Ârme ├Âzr├╝nden ┼č├╝phelenilmesi i├žin ┼ču belirtilerin olmas─▒ gerekir;

-Yenido─čan bebe─čin g├Âzbebekleri siyah olmas─▒ gerekirken beyaz g├Âz├╝kmesi,

-G├Âz├╝n al─▒┼č─▒lm─▒┼č─▒n d─▒┼č─▒nda k├╝├ž├╝k, ├žok b├╝y├╝k veya geli┼čmemi┼č olmas─▒,

-├çocu─čun y├╝z├╝n├╝ ─▒┼č─▒k kayna─č─▒na d├Ânmemesi,

-6-8 haftal─▒k bebek anne-babas─▒n─▒n y├╝z├╝ne bakabilmeli ve g├╝l├╝msemelidir.

Tam k├Ârl├╝k ├žok enderdir. ├ço─ču ├žocuk biraz g├Âr├╝r. Ancak her g├Âr├╝nt├╝n├╝n ├Ânemi vard─▒r ve kullan─▒labilir.Yaln─▒zca ─▒┼č─▒k g├Ârebilen bir ├žocuk pencerenin yerini bulunca odan─▒n d├╝zenini kurabilir.

ÔÇó G├Ârme Duyusunun Geli┼čim A┼čamalar─▒
Normal Çocuklarda;

ÔÇó ayda; Ba┼č─▒n─▒ ve g├Âz├╝n├╝ ─▒┼č─▒k kayna─č─▒na d├Ând├╝rme,

Yatay ve dikey d├╝zlemde obje takibi,

6-8 haftada g├Âz├╝n i├žine bak─▒┼č, ÔÇťsosyal g├╝l├╝┼čmeÔÇŁ.

2-3 ayda; Yo─čun g├Âz temas─▒,

Dikey ve dairesel hareket takibi,

Hareketli oyuncak takibi,

Dudak okumaya ba┼člama,

3-6 ayda; Kendi ellerini seyretme,

─░leri uzanma, sallanan nesneyi yakalamak,

D├╝┼čen ve uzakla┼čan oyunca─č─▒ g├Âzleme,

Kar┼č─▒ya bak─▒┼čtan yana bak─▒┼ča d├Ânme,

G├Ârsel dikkat alan─▒n─▒n geni┼člemesi,

7-10 ayda; K├╝├ž├╝k par├žac─▒klar─▒ fark etme,

├ľnce dokunma ve parmak ucu ile tutma,

Resimlerle ilgilenme,

Yar─▒s─▒n─▒ g├Ârd├╝─č├╝ nesneye ilgi ve tan─▒ma,

11-12 ayda; Evde g├Ârsel yer bulma,

─░nsanlar─▒ tan─▒ma,

Resimleri tan─▒ma,

Saklamba├ž oynama,

1-2 ya┼čda; Haberle┼čmede g├Ârmenin ├Ânemi ,

Y├╝z ifadeleri ve v├╝cut dili,

├ľnc├╝l uyar─▒lar ve g├Âzlem,

Olaylar─▒n ak─▒┼č─▒na ba─člant─▒ kurma,

Sesli uyaranlara ba─članma.

G├Ârme ├ľz├╝rl├╝ ├çocuklarda;

0-3 ayda; G├Âzbebe─činin titre┼čmesi (Nistagmus),

G├Âr├╝nt├╝y├╝ normal d─▒┼č─▒ odaklama (Eksentrik fiksasyon),

G├Âz temas─▒ yok:ba─članma geli┼čmez,

Orta hat (d├╝z ├žizgi yol gibi) kavram─▒ olu┼čmaz,

G├Ârsel takip geli┼čmez,

3-6 ayda; ┼×a┼č─▒l─▒k olu┼čur,

G├Âz tembelli─či (Ambliyopi),

Motor geli┼čim gerili─či:ba┼č─▒n─▒ tutamaz, emekleyemez,

K├Ât├╝ al─▒┼čkanl─▒klar, g├Âze parmak sokma, sallanma,

7-12 ayda; Uzay duygusu geli┼čmez,

G├Âz uyumu yoktur, g├Ârsel takip yapamaz,

Merak duyusunda geli┼čme gerili─či:arama yapamaz,

1-2 ya┼čda; G├Ârsel haberle┼čme eksikli─či: oyun alan─▒nda d─▒┼članma,

Anl─▒k-do─čal ├Â─črenme gerili─či,

├çevre ile ileti┼čim kurmada zorluk; hareket k─▒s─▒tl─▒l─▒─č─▒ ve uyum bozuklu─ču.

G├Ârmenin ├Âzellikleri ├Âl├ž├╝lebilir;

-Yak─▒n ve uzak g├Ârme denenerek ince detaylar─▒ se├žme ├Âl├ž├╝lebilir (g├Ârme keskinli─či).

– Renk ay─▒r─▒m─▒, g├Ârme alan─▒ (anl─▒k g├Âr├╝nenler), ─▒┼č─▒─č─▒n etkisi, karanl─▒─ča uyum sa─člamak, hareket alg─▒lama tespit edilebilir.

– G├Âzl├╝k ihtiyac─▒ ile do─čru g├Âzl├╝k camlar─▒ hesaplan─▒p g├Âr├╝nt├╝n├╝n ├žocu─ča net ve keskin ula┼čmas─▒ ├žok ├Ânemlidir.

D├╝┼č├╝k g├Ârmesi olan ├žocuklar─▒n g├Ârmeleri ├Âl├ž├╝l├╝p g├Âzl├╝k ile g├Ârmenin artmas─▒ da ortaya konmal─▒d─▒r. B├╝t├╝n ├žocuklar─▒n g├Âzl├╝k takmas─▒ gerekmez. Ancak g├Âzde bulan─▒k g├Âr├╝nt├╝ ÔÇśambliyopi’ denilen ÔÇśtembel g├Âz’ durumunu olu┼čturur, g├Ârme azal─▒r. ├çocuklar─▒n g├Ârmeleri ├Âl├ž├╝l├╝rken onlara e┼čle┼čtirecekleri resimler, y├Ân g├Âsterecekleri ┼čekiller, okuma biliyorlarsa harfler g├Âsterilir. Cevap veremeyen ├žocuklarda elektrik ak─▒mlar─▒ ile ├Âl├žme cihazlar─▒ hastane ortam─▒nda kullan─▒l─▒r.

Di─čer bir ├Âl├žme ÔÇśtercihli bak─▒┼č’, bo┼č sayfa yerine ├žizgili resme bakmay─▒ g├Âren ├žocu─čun tercih etmesidir. G├Âremeyen ├žocuk bo┼č sayfaya bakmaya devam eder. G├Ârme keskinli─či kesir olarak belirtilir. ├ťst say─▒, ┼čeklin g├Âzden tutuldu─ču uzakl─▒k mesafesini g├Âsterir(genellikle 6 metre ), alt say─▒ ise normal g├Âz├╝n (standart) bu ┼čekli g├Ârebildi─či mesafedir. 6/6 standart, normal g├Ârmedir. Harf tablosu ile g├Ârme ├Âl├ž├╝l├╝rken en ├╝stteki b├╝y├╝k harf normal g├Âz ile altm─▒┼č metreden g├Âr├╝lebilir. Ki┼či yaln─▒zca bu en b├╝y├╝k harfi g├Ârebiliyorsa g├Ârmesi 6/60 d─▒r. G├Ârme keskinli─činin bu ┼čekilde ├Âl├ž├╝lmesi ÔÇśg├Ârme fonksiyonlar─▒n─▒’ tam a├ž─▒klayamaz: hareket, renk, a├ž─▒kl─▒k/koyuluk, g├Ârme alan─▒, vs. Az bir g├Ârmeyi iyi kullanabilen ├žocuklar ├žok rahat hareket edip ├ževrelerini ├Â─črenebilirler. ├çocu─ču g├Âzleyerek onun g├Ârebildiklerini ├Â─črenmek bize ├žok bilgi verir. ├çocu─čun konu┼čmas─▒nda gecikme varsa ├žocukla haberle┼čme daha ├žok gecikir ve zorla┼č─▒r.

 

├çocu─čunuzu kimse sizin kadar iyi anlayamaz. Bu sebeple g├Âzlemlerinizi uzmanlara anlat─▒n─▒z.

 

B- G├Ârme ├ľzr├╝n├╝n ├ľl├ž├╝s├╝

G├Ârme seviyesi g├Âz uzman─▒ doktor taraf─▒ndan ├Âl├ž├╝l├╝r. G├Ârme ├Âzr├╝ tan─▒mlan─▒r: Hi├ž ─▒┼č─▒k g├Ârmeyen, tam k├Âr en d├╝┼č├╝k seviyedir. I┼č─▒k g├Âren, el hareketlerini alg─▒layan a─č─▒r g├Ârme ├Âz├╝rl├╝d├╝r. Alt─▒ metreden a├ž─▒lm─▒┼č insan parmaklar─▒n─▒ sayabilen az g├Âren s─▒n─▒f─▒ndan a─č─▒r az g├Ârendir. Kitap, gazete okumada zorluk ├žeken ve okuyamayan ise az g├Âren olarak tan─▒mlan─▒r. Bu g├Ârme seviyeleri g├Âz doktoru taraf─▒ndan ├Âl├ž├╝l├╝r ve kaydedilir.

C- G├Ârme ├ľzr├╝n├╝n Sebepleri

├çocu─čun g├Ârme ├Âzr├╝n├╝n bir├žok sebebi olabilir. Genetik-kal─▒t─▒m, akraba evlili─či ├╝lkemizde ├žocukluk g├Âz hastal─▒klar─▒n─▒n temel sebebidir. Bunun yan─▒nda mikrop kapma veya kaza ge├žirme olabilir. G├Âz hastal─▒klar─▒n─▒n erken te┼čhis edilip, tedavisine ve erken rehabilitasyonuna ba┼članmas─▒ gerekir. ├ço─ču durumda bir ├Âzel neden bulunamayabilir.

5- ANNE BABALARIN YA┼×ADIKLARI EVRELER

G├Ârme yetersizli─či olan bir ├žocu─čun do─čumu, ailenin dengesini alt├╝st ederek ailelerde de─či┼čik duygu ve d├╝┼č├╝ncelerin ortaya ├ž─▒kmas─▒na neden olabilir. Bu duygular her ailede farkl─▒ evrelerden ge├žer.

├çocu─ču oldu─ču gibi kabul etme s├╝recini k─▒saltabilen ailelerde, daha g├╝venli mutlu bir aile ortam─▒ yarat─▒labilir.

├ľz├╝rl├╝ ├žocu─ča sahip anne babalar─▒n ge├žirdi─či evreler ve g├Âsterdikleri davran─▒┼člar ┼č├Âyle s─▒ralan─▒r:

┼×ok:

– A┼č─▒r─▒ ├╝z├╝lme,

-Çaresizlik duygusu,

-Kalbin h─▒zl─▒ bir bi├žimde ├žarpmas─▒, bo┼čalt─▒m organlar─▒n─▒n ├žal─▒┼čmas─▒, avu├ž i├žlerinin terlemesi, kulaklar─▒n u─čuldamas─▒, flu (bulan─▒k) g├Ârme gibi belirtiler g├Âzlenebilir.

Reddetme:

-ÔÇťO kadar k├Ât├╝ g├Âr├╝nm├╝yorÔÇŁ

-ÔÇť├çocu─čun ola─čan d─▒┼č─▒ bir durumu yokÔÇŁ

-ÔÇťBunun tan─▒s─▒n─▒ doktor koymu┼č, bu nedenle ba┼čka doktorlara gitmek gerekirÔÇŁ diye d├╝┼č├╝n├╝lebilir.

-Olaylar─▒n fark─▒nda olmamaya ├žal─▒┼čma,

-Ba┼čka ┼čeylerle ├žok fazla me┼čgul olup ├žocu─čun sorunuyla ilgilenmeye zaman bulamama.

Depresyon:

-ÔÇťArt─▒k i┼č i┼čten ge├žti bundan sonra hi├žbir ┼čeyin anlam─▒ yokÔÇŁ diye d├╝┼č├╝n├╝lebilir.

-├çevreyle ili┼čki minimuma indirilebilir.

-Normal ├žocuk ├Âzlemi duyulabilir.

Karma┼ča:

-ÔÇť B├Âyle bir ├žocu─čum olaca─č─▒na ke┼čke hi├ž olmasayd─▒ÔÇŁ

 

Su├žluluk:

-ÔÇťBu durum benden de─čil, senden yada senin ailenden kaynaklanmaktad─▒rÔÇŁ gibi ailedeki di─čer ki┼čiler su├žlanabilir.

-Ki┼činin ├žocu─čun durumundan kendini sorumlu tutmas─▒,

-Olumsuz duygularla ilgili su├žluluk duyma.

K─▒zg─▒nl─▒k:

ÔÇťNeden ben?ÔÇŁ

Pazarl─▒k:

– ÔÇťE─čer ├žocu─čum d├╝zelirse…ÔÇŁ

-├çocu─čun ├Âzr├╝n├╝ ortadan kald─▒rman─▒n yollar─▒ aran─▒r. ├ľrne─čin; ameliyat, ila├ž vb.

Kabul ve uyum:

– ÔÇťO bizim ├žocu─čumuz ve biz onu seviyoruzÔÇŁ

-├çocukla daha ├žok birlikte olma,

-├çocu─čun gereksinimlerini kar┼č─▒lamaya ├Âzen g├Âsterme,

-Uzmanlarla i┼čbirli─či yapma.

Bu davran─▒┼č ├Âzellikleri ├Âz├╝rl├╝ ├žocu─ča sahip t├╝m ailelerde ya┼čanabilmektedir. ├çocu─ču oldu─ču gibi kabul etme s├╝recini k─▒saltabilir, yukar─▒da sayd─▒─č─▒m─▒z evrelerin daha olumlu ve g├╝venilir ge├žmesini sa─člayabilirsiniz. Demokratik aile tutumlar─▒ geli┼čtirebilen aileler bu d├Ânemi daha az duygusal hasarla ge├žirir ve ├žocu─ča iyi bir e─čitim vermi┼č olur.

 

6- DEMOKRAT─░K A─░LE TUTUMLARI

ÔÇó ├çocuklar─▒n─▒ seven ve benimseyen ├ža─čda┼č aile tipidir.

ÔÇó Anne baba aras─▒nda sayg─▒ ve sevgi vard─▒r.

ÔÇó Ailede sorunlar emirlerle de─čil, konu┼čarak ├ž├Âz├╝l├╝r.

ÔÇó Evde gerginlik yaratmak yerine s─▒cak bir ortam yarat─▒l─▒r, aile i├žinde uzun s├╝ren ├žeki┼čme, kavga ve anla┼čmazl─▒klardan uzak durulur,

ÔÇó ├çocu─ča s├Âz hakk─▒ tan─▒yarak, birlikte konu┼čulur, ┼čakala┼č─▒p, e─člence ortam─▒ yarat─▒l─▒r ona g├╝ven duygusu kazand─▒racak ileti┼čim bi├žimleri benimsenir.

ÔÇó ├çocu─čun uymas─▒ gereken kurallar belirlenir.

ÔÇó Kurallar─▒ ailede herkes g├Ân├╝ll├╝ olarak benimser.

ÔÇó Cezalar ─▒l─▒ml─▒ ve e─čiticidir. ├çocu─ča, g├╝ven duygusu ve sorumluluk kazand─▒r─▒l─▒r.

ÔÇó ├çocu─čun ki┼čili─čine sayg─▒ g├Âsterilir ya┼č─▒ndan olgun davran─▒┼člar beklenmez.

ÔÇó ├ľzg├╝r davran─▒┼člar─▒ desteklenir

ÔÇó Dayaktan, onur k─▒r─▒c─▒ s├Âzlerden ├Âzenle ka├ž─▒n─▒l─▒r.

Bu tutum ve davran─▒┼č─▒ g├Âsteren ailelerin ├žocuklar─▒ toplumda ba─č─▒ms─▒z, kendine yetebilen bir birey olarak yeti┼čir.

Onaylanan aile, anne-baba tutumlar─▒ ├žocu─čun olumlu davran─▒┼č de─či┼čiklikleri g├Âstermesinde ne kadar etkiliyse, onaylamad─▒─č─▒m─▒z anne-baba tutumlar─▒; ÔÇť├žok seven, kollayan, gev┼ček disiplinli aile tutumuÔÇŁ, ÔÇťbask─▒c─▒, itici, sevgisiz aile tutumuÔÇŁ, ÔÇťsevgisi yetersiz, disiplini gev┼ček aile tutumuÔÇŁ, ÔÇťgeleneksel, ataerkil aile tutumuÔÇŁ, ÔÇťs─▒k─▒ disiplinli, sevecen aileÔÇŁ, ÔÇťpar├žalanm─▒┼č aile tutumlar─▒ÔÇŁ da ├žocuklar─▒m─▒z─▒n sa─čl─▒kl─▒, uyumlu, kendine g├╝venli bir insan olmas─▒n─▒ engelleyecektir.

Demokratik aile tutumlar─▒ i├žinde yeti┼čen ├žocukda da, geli┼čme s├╝recinde olumsuz davran─▒┼člar g├Âzlenebilir. Ancak anne-babaya kar┼č─▒ tepkileri ve ├želi┼čkili duygular─▒ b├╝y├╝k boyutlara ula┼čmaz. ├ço─ču ├žat─▒┼čmalar ev i├žinde kal─▒r, okul ba┼čar─▒s─▒n─▒ engellemez, sapmalar olmaz, ba┼čkald─▒r─▒ f─▒rt─▒naya de─čil k─▒sa s├╝ren bir esintiye benzer.

 

G├Ârme Engellilerin Normalden Fark─▒

 

Normal geli┼čim g├Âsteren ├žocuklarla G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklarda g├Âzlenen geli┼čim farklar─▒.

ÔÇó 0-3 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Zihinsel Geli┼čim

Normal Geli┼čim G├Âsteren

Zihinsel geli┼čim; d├╝┼č├╝nme, an─▒msama, farkl─▒l─▒klar─▒ ay─▒rt etme veya i┼čitme, fikirler ve durumlar aras─▒ndaki ili┼čkileri belirleme ve problem ├ž├Âzme becerilerini i├žermektedir.

0-3 ya┼č grubu ├žocuklardan beklenen en temel zihinsel geli┼čim basamaklar─▒ a┼ča─č─▒da s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:

┬ž ─░kinci bir nesneyi eline almak i├žin bir elindeki nesneyi di─čer eline ge├žirir.

┬ž Kab─▒n alt─▒na saklanan nesneyi bulur.

┬ž V├╝cut k─▒s─▒mlar─▒ndan birini g├Âsterir.

┬ž Benzer nesneleri e┼čle┼čtirir.

┬ž Karalama yapar.

┬ž ─░stenildi─činde b├╝y├╝k ve k├╝├ž├╝─č├╝ g├Âsterir.

┬ž ├ť├ž rengi e┼čle┼čtirir.

┬ž Ses ├ž─▒karan nesneleri isimlendirir.

┬ž Eylem i├žeren resimleri isimlendirir.

┬ž Geometrik ┼čekilleri, resimleri ile e┼čle┼čtirir.

 

 

0-3 Ya┼č Grubu G├Ârme Yetersizli─či Olan ├çocuklarda Zihinsel Geli┼čim

Zihinsel geli┼čim a├ž─▒s─▒ndan g├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n uygun kavram geli┼čimi sa─člayabilme ihtiyac─▒ onlara sunulan uyaranlarla ald─▒klar─▒ ipu├žlar─▒n─▒n do─črulu─čuna dayan─▒r. G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuk, ├ževresi hakk─▒ndaki bilgileri birinci derecede i┼čitsel ve dokunsal s├╝re├žte ├Â─črenir. G├Ârme yetersizli─či olan ├žocu─čun zihinsel geli┼čimi daha yava┼č ya da farkl─▒ ┼čekilde geli┼čir.

─░┼čitme duyusu, bireye gerekli girdileri/bilgileri verir; ama i┼čitme duyusu, g├Ârmeden daha a─č─▒r geli┼čir. Bunun sonucu olarak g├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n geli┼čim evreleri yava┼č olur. Zihinsel geli┼čim a├ž─▒s─▒ndan dokunma ve i┼čitme ile sa─članan bilgiler g├Ârme duyusuna k─▒yasla daha fazla zaman ald─▒─č─▒ i├žin, daha yava┼č bilgi sa─član─▒r.

G├Ârebilen ve g├Ârme yetersizli─či olan t├╝m bebekler i├žin dokunma birincil bilgi kayna─č─▒d─▒r. ─░┼čitsel girdilerin/bilgilerin birincil kanal haline gelebilmesi i├žin zaman gerekir. Bu nedenle ilk aylarda bebekle ileti┼čimde m├╝mk├╝n oldu─čunca ona dokunmak ve yan─▒nda olmak ├Ân plana ├ž─▒kmaktad─▒r. G├Ârebilen bir ├žocukta kavramlar─▒ olu┼čturmada g├Ârsel bilgi kullan─▒m─▒ olduk├ža ├Ânemli ve ilk s─▒rada yer almaktad─▒r. G├Ârmeye k─▒yasla duyma daha k─▒s─▒tl─▒ bir de─čer ta┼č─▒makta, dokunma ise uzaktaki ├žok b├╝y├╝k, ├žok k├╝├ž├╝k, k─▒r─▒lgan ya da tehlikeli objeler hakk─▒nda uygun deneyimler sunamamaktad─▒r. Bu nedenle g├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar daha fazla dokunsal ve i┼čitsel deneyimlere ihtiya├ž duymaktad─▒rlar.

├ľneriler

┬ž Bebe─činizin yata─č─▒n─▒n ├╝st├╝ne ses ├ž─▒karan oyuncaklar (mobiller) as─▒n. Dikkatini bu oyuncaklar ├╝zerine ├žekmeye ├žal─▒┼č─▒n. Bebe─činiz b├╝y├╝d├╝k├že, mobili eli ile aramas─▒, mobile dokunmas─▒ ve mobili hareket ettirmesi i├žin elinden tutarak elini y├Ânlendirin.

┬ž Bebe─činize ┼čark─▒ s├Âyleyerek, onunla konu┼čarak, yumu┼čak bir ┼čekilde bebek masaj─▒ yap─▒n.

ÔÇó Bebe─činizin ellerinin bo┼č kalmas─▒na izin vermeyin. Bebe─činize ├ž─▒ng─▒rak, di┼č halkas─▒ ve s─▒k─▒l─▒nca ses ├ž─▒karan oyuncaklar─▒n yan─▒ s─▒ra evde bulunan plastik kap, ka┼č─▒k, mandal ve kutu gibi e┼čyalar─▒ da verin. Bunlar─▒ tan─▒mas─▒, kavramas─▒, elinden b─▒rakmas─▒ ve f─▒rlatmas─▒ i├žin onu y├Ânlendirin. Farkl─▒ yap─▒, b├╝y├╝kl├╝k ve ┼čekillerdeki nesneler, bebe─čin oyundan s─▒k─▒lmas─▒n─▒ engeller, ilgisini ├žeker ve bu ┼čekilde bebe─činiz ya┼čayarak ve etkin bir ┼čekilde ├Â─črenir.

ÔÇó Oyunca─č─▒n yada nesnenin nas─▒l kullan─▒laca─č─▒n─▒ bebe─činizin elinden tutup y├Ânlendirerek ona g├Âsterin; bebe─činizi yap─▒lan─▒ tekrar etmesi i├žin te┼čvik edin.

ÔÇó ├ľnce kendi v├╝cut k─▒s─▒mlar─▒n─▒za, sonra da ├žocu─čunuzun v├╝cut k─▒s─▒mlar─▒na (burun, a─č─▒z, kulak, sa├ž, el ve ayak gibi) dokunarak isimlerini s├Âyleyin, tekerlemeler s├Âyleyerek ├že┼čitli oyunlar oynay─▒n.

ÔÇó De─či┼čik sesler ├ž─▒karan nesneleri farkl─▒ y├Ânlerde hareket ettirerek, bebe─činizin i┼čitme duyusu yard─▒m─▒ ile ba┼č─▒n─▒ yada v├╝cudunu ├ževirerek bunlar─▒ takip etmesini sa─člay─▒n.

ÔÇó Sizin g├Âzetiminizde dolap ve ├žekmeceleri bo┼čalt─▒p tekrar yerle┼čtirmesine izin verin. Bu s─▒rada ona e┼čyalar─▒n ├Âzelliklerini ayr─▒nt─▒lar─▒ ile anlat─▒n.

ÔÇó Bloklar, farkl─▒ b├╝y├╝kl├╝kte toplar ve i├ž i├že ge├žen kutular─▒n yan─▒ s─▒ra mandal, makara gibi farkl─▒ nesneler vererek bunlar─▒ tan─▒mas─▒n─▒ sa─člay─▒n ve birlikte kutulara doldurma-bo┼čaltma oyunlar─▒ oynay─▒n.

ÔÇó Bebe─činizle dolgu oyuncaklar, evcilik oyuncaklar─▒ (oyuncak bardak, ka┼č─▒k, ├╝t├╝, bebek vb.) kullanarak ├že┼čitli oyunlar oynay─▒n.

ÔÇó ─░├ž i├že ge├žen kutular─▒ ve k├╝pleri ne yapt─▒─č─▒n─▒z─▒ ona anlatarak ve onun eli, sizin elinizi tutar konumda iken ├╝st ├╝ste koyun ve daha sonra ondan devirmesini isteyin.

ÔÇó Basmal─▒, itmeli, parmaklar─▒n─▒ kullanabilece─či ve neden-sonu├ž ili┼čkisini g├Ârebilece─či oyuncaklar haz─▒rlay─▒n.

ÔÇó Farkl─▒ dokularda ve boyutlarda de─či┼čik sesler ├ž─▒karan toplar ile oyunlar oynay─▒n.

ÔÇó Farkl─▒ doku ve boyutlarda ka─č─▒tlar kullanarak, katlama, kesme, karalama ve temel ├žizgiler ├žizme ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒n. ├çe┼čitli kal─▒nl─▒klarda ipler ile ├žizgiler ve geometrik ┼čekiller olu┼čturarak bunlar─▒ ├žocu─ča tan─▒t─▒n.

ÔÇó ├çocu─čunuzun rafya, kurdele, bant vb. yap─▒da malzemelere dokunmas─▒na ve bunlar─▒ kullanmas─▒na izin verin.

ÔÇó Kuma┼č, karton, d├╝─čme, pamuk, z─▒mpara vb. nesneleri farkl─▒ sayfalara yap─▒┼čt─▒r─▒p bu sayfalar─▒ birle┼čtirerek kitap olu┼čturun.

 

ÔÇó 0-3 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Dil Geli┼čimi

Normal Geli┼čim G├Âsteren

0-3 ya┼č grubu ├žocuklardan dil geli┼čiminde beklenen en temel basamaklar a┼ča─č─▒da s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:
┬ž Ba┼čkalar─▒n─▒n ├ž─▒kard─▒─č─▒ sesleri tekrarlar.

┬ž Hareketle birlikte verildi─činde basit komutlar─▒ yerine getirir.

┬ž Nesne ve ki┼čileri belirtmek i├žin tek s├Âzc├╝─č├╝ anlaml─▒ bir ┼čekilde kullan─▒r.

┬ž Kendi ├╝zerinde 3 v├╝cut k─▒sm─▒n─▒ g├Âsterir.

┬ž ÔÇťBu nedir?ÔÇŁ sorusuna nesnenin ismi ile cevap verir.

┬ž ─░steklerini anlatmak i├žin s├Âzc├╝kler ve hareketleri birlikte kullan─▒r.

┬ž ÔÇťNerede?ÔÇŁ sorusuna cevap verir.

┬ž Tan─▒d─▒─č─▒ ├ževre seslerinin isimlerini s├Âyler.

┬ž Kendi ismi yerine ÔÇťBen, bana, benimÔÇŁ ifadelerini kullan─▒r.

┬ž ÔÇťKim?ÔÇŁ sorusuna isimle cevap verir.
0-3 Ya┼č Grubu G├Ârme Yetersizli─či Olan ├çocuklarda Dil Geli┼čimi

Bebekler, yeni do─čan d├Âneminden itibaren sese tepki g├Âstermeye ba┼člarlar. Bu tepkiler duyduklar─▒ seslerin anlamlar─▒n─▒ bildiklerinden de─čil, ┼čartland─▒klar─▒ ve bu sesleri ├žok duyduklar─▒ i├žindir. Bu geli┼čme, g├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklarda ilk somut kelimelere tepki g├Âstermek ┼čeklinde olmayabilir. G├Ârebilen bir ├žocukta g├Ârsellik, g├Ârme yetersizli─či olan bir ├žocukta ise ses ├Ânemlidir. G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n kendilerini yaln─▒z hissetmelerini engellemek i├žin d├╝zenli olarak ├že┼čitli sesler dinletilmelidir. ├ľnemli olan nokta; radyonun sesinin s├╝rekli a├ž─▒k tutulmamas─▒d─▒r. Bu durum, ├žocu─čun ├ževresiyle ilgilenmesine engel olabilmektedir.

G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklarla konu┼čmak, e┼čyalar─▒n isimlerini s├Âyleyerek, tan─▒tarak dokunmas─▒n─▒ sa─člamak, onunla oynamak, dil geli┼čiminde normal geli┼čmeyi sa─člar. ├çocu─čun konu┼čmas─▒na f─▒rsat verilmeli ve kulland─▒─č─▒ s├Âzc├╝klerin anlamlar─▒ zenginle┼čtirilmelidir. G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar, y├╝z ifadelerini ve hareketleri g├Âremediklerinden dokunma duyusu duygular─▒n ifadesini anlamada b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r.

G├Ârebilen ├žocuklar anne babalar─▒yla g├Âz konta─č─▒ kurabilir, onlar─▒n y├╝z├╝ne bakar ve g├╝l├╝mserler. Bu anne baban─▒n etkile┼čimini peki┼čtirir. Anne-baba ├žocu─čun ilgisini ├žeken nesneleri aray─▒p bulur. Onlar hakk─▒nda konu┼čur. G├Ârme yetersizli─či olan bebeklerin anne babalar─▒yla g├Âz konta─č─▒ kuramamas─▒ nedeniyle ileti┼čimde ve dolay─▒s─▒ ile jest ve mimiklerde azalma olur. G├Ârme yetersizli─či olan bebekler, dikkat ├žekmek i├žin s├Âzl├╝ ileti┼čim yerine a─člama, m─▒zm─▒zlanma davran─▒┼člar─▒ g├Âsterebilirler. Bu durumda anne-babalar─▒n ses tonlar─▒n─▒ ├žok iyi kullanmalar─▒ ve dokunsal uyaranlarla bunu desteklemeleri gerekmektedir.

├ľneriler

ÔÇó ├çocu─čunuz ile anla┼č─▒l─▒r c├╝mlelerle, ismini kullanarak konu┼čmaya ├Âzen g├Âsterin.

ÔÇó ├çocu─čunuzun konu┼čmas─▒n─▒ geni┼čletin. ├ľrne─čin; ├žocu─čunuz ÔÇťtopÔÇŁ dedi─činde siz, ÔÇťevet, senin b├╝y├╝k/yumu┼čak topunÔÇŁ diyerek bahsedilen nesne veya olaylar─▒n ├Âzelliklerine de─činin.

ÔÇó Konu┼čurken ona yakla┼č─▒p dokunun, bazen y├╝z├╝n├╝ yava┼č├ža kendinize do─čru ├ževirin.

ÔÇó Sesinizin tonunu de─či┼čtirin ve ┼čark─▒ s├Âyleyin. Bebek ┼čark─▒y─▒ dinlerken ellerinizle onun ellerini kavrayarak ┼čark─▒n─▒n ritmine g├Âre el ├ž─▒rpt─▒r─▒n.

ÔÇó Taklit etme yolu ile onun dikkatine, g├╝l├╝msemesine ve ├ž─▒kard─▒─č─▒ seslere kar┼č─▒l─▒k verin.

ÔÇó Bebe─činizi hareket ettirirken ÔÇťhoop, hopÔÇŁ veya oyuncak araba ile oynarken ÔÇťd├╝├╝t, d├╝├╝tÔÇŁ gibi sesler ├ž─▒kar─▒n.

ÔÇó Bebe─činize m├╝zikli, s─▒k─▒l─▒nca veya sallan─▒nca ses ├ž─▒karan oyuncaklar al─▒n. Oyunca─č─▒n ├ž─▒kard─▒─č─▒ sesi s├Âzel olarak tekrarlay─▒n. (├ľrnek: ├ç─▒n ├ž─▒n, pam pam, buu buu gibi).

ÔÇó Siz konu┼čurken, bebe─činizin sizin y├╝z├╝n├╝ze dokunmas─▒na ve a─č─▒z hareketlerinizi hissetmenize izin verin.

ÔÇó Bebe─činize dolgu oyuncaklar verin ve bu oyuncaklarla birlikte oynay─▒n. ├ľnce kendi v├╝cudunda, daha sonra oyuncak bebekte v├╝cut k─▒s─▒mlar─▒na dokunarak ve onun da dokunmas─▒n─▒ sa─člayarak bu k─▒s─▒mlar─▒ isimlendirin.

ÔÇó Onu s─▒kl─▒kla d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kar─▒n ve onunla ├ževresinde duydu─ču sesler, kokular ve hissetti─či farkl─▒ durumlar (r├╝zgar─▒n y├╝z├╝ne vurmas─▒ yada havan─▒n nemli olmas─▒ vb.) hakk─▒nda konu┼čun. Bebe─činizi ├ževredeki sesleri (kedi sesi, akan suyun sesi, r├╝zgar sesi, veya zilin sesi gibi) fark etmesi i├žin te┼čvik edin. Bu sesleri taklit etmesini isteyin.

ÔÇó ├çocu─čunuzun evde yapt─▒─č─▒n─▒z etkinliklere kat─▒lmas─▒na izin verin, onunla yapt─▒─č─▒n─▒z i┼čler ve o g├╝n planlad─▒─č─▒n─▒z g├╝nl├╝k i┼čler hakk─▒nda konu┼čun.

ÔÇó Oyun ve konu┼čmada hareket i├žeren kelimeler kullan─▒n ( ├ľrne─čin; otural─▒m m─▒?, y├╝r├╝yelim mi? vb.).

ÔÇó ├çocu─čunuz birden sessizle┼čti─činde, ├ževredeki seslerden olaylar─▒ anlamaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek ona bu sesleri dinlemesi i├žin f─▒rsat verin, daha sonra bu sesleri ve kayna─č─▒n─▒ a├ž─▒klay─▒n.

ÔÇó ├çocu─čunuzla kar┼č─▒l─▒kl─▒ oturun ve ellerinden tutup y├Ânlendirerek bloklar─▒, kutular─▒ ├╝st ├╝ste koyma, yan yana s─▒ralama, bloklar─▒ sayma ├žal─▒┼čmalar─▒ yaparak birlikte oynay─▒n.

ÔÇó ├çocu─čunuza g├╝nl├╝k ya┼čant─▒s─▒nda kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ durum, nesne ve olaylar─▒ i├žeren k─▒sa hikayeler anlat─▒n yada kasetlerden dinletin ve bu hikayeleri nesneler kullanarak canland─▒r─▒n (al─▒┼č-veri┼č yapma vb.)

ÔÇó Oyuncaklar─▒ toplarken, tek tek dokunarak oyuncaklar─▒n─▒n isimlerini s├Âyleyin ve daha sonra ├žocu─čunuzun da bu oyuncaklara dokunarak isimlendirmesini isteyin.

ÔÇó ├çocu─čunuzla birlikte m├╝zik e┼čli─činde dans edin. H─▒zl─▒ m├╝zikle h─▒zl─▒ hareketler, yava┼č m├╝zikle yava┼č hareketler yaparak, ÔÇťh─▒zl─▒-yava┼čÔÇŁ kavramlar─▒n─▒ ├Â─črenmesine yard─▒mc─▒ olun.

ÔÇó ├çocu─čunuza baz─▒ konu ve kavramlar─▒, ├ževre seslerini (ÔÇťya─čmur ya─čar, ┼č─▒p ┼č─▒p ┼č─▒pÔÇŁ gibi) i├žeren ┼čark─▒lar ve rontlar ├Â─čretin.

ÔÇó ├çe┼čitli sesleri teybe kaydedin ve bu seslerin kayna─č─▒ olan nesneleri, ├žocu─čunuza g├Âstermeye ├žal─▒┼č─▒n. ├çocu─čunuzdan teypten duydu─ču sesin kayna─č─▒ olan nesneyi bulmas─▒n─▒ isteyin (├ľrne─čin, k├Âpek sesi-k├Âpek maketi vb.).

ÔÇó Bebe─činizin sesin nereden geldi─čini anlamas─▒na, yard─▒mc─▒ olun.
┬ž ├çocu─čunuzun yeni ve farkl─▒ deneyimler kazanmas─▒na f─▒rsat tan─▒y─▒n.

┬ž ├çocu─čunuza sorular sorun.

┬ž ├çocu─čunuzu soru sormaya cesaretlendirin.

┬ž ├çocu─čunuzla bebek diliyle konu┼čmaktan ka├ž─▒n─▒n.

┬ž ├çocu─čunuzla di─čer insanlarla ileti┼čimi geli┼čtirmeye y├Ânelik oyunlar oynay─▒n.

┬ž ├çocu─čunuza duygular─▒n─▒z─▒ s├Âyleyin.

┬ž ├çocu─čunuza konu┼čma ve dinleme duru┼čunu ├Â─čretin.

 

ÔÇó 0-3 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Fiziksel Geli┼čim
Normal Geli┼čim G├Âsteren

├çocuklar, ├ževrelerindeki nesneleri ve kendi v├╝cutlar─▒n─▒ ke┼čfetmek i├žin hareket ederler. Bu hareket kapsam─▒nda nesnelerle yap─▒lan kavrama, tutma gibi etkinlikler ├žocuklar─▒n nesneyi tan─▒mas─▒n─▒ ve v├╝cut k─▒s─▒mlar─▒n─▒ nas─▒l kullanacaklar─▒ bilgisini kazanmalar─▒n─▒ sa─člar.

0-3 ya┼č grubunda ├žocuklardan beklenen en temel fiziksel geli┼čim basamaklar─▒ a┼ča─č─▒da s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:

ÔÇó ├ľn├╝ndeki nesneye uzan─▒r ve kavrar

ÔÇó Kollar─▒ndan destek alarak y├╝z├╝koyun yatarken ba┼č─▒n─▒ ve g├Â─čs├╝n├╝ kald─▒r─▒r

ÔÇó Kendisini bir yere destekleyerek oturur

┬ž Emekler

┬ž El ├ž─▒rpar RES─░M 2

┬ž 3 k├╝ple kule yapar

┬ž Pastel boya ya da kur┼čun kalem ile karalamalar yapar

┬ž Ba─č─▒ms─▒z y├╝r├╝r

┬ž Oldu─ču yerde ├žift ayak s─▒├žrar

┬ž Sabit duran b├╝y├╝k topa tekme atar
0-3 Ya┼č Grubu G├Ârme Yetersizli─či Olan ├çocuklarda Fiziksel Geli┼čim

Fiziksel geli┼čim, yukar─▒da da belirtti─čimiz gibi; emekleme, tutunarak aya─ča kalkma, tutunarak y├╝r├╝me, yaln─▒z ba┼č─▒na y├╝r├╝me vb. bir s─▒ra izler. G├Ârme yetersizli─či olan bir bebek ancak kulak-el birlikte ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ kurduktan sonra emeklemeye ba┼člayacakt─▒r. Bebeklerin emeklemeleri, ├ževrelerindeki i┼čitsel ve dokunsal uyaranlara ula┼čma ├žabas─▒ndan kaynaklan─▒r. ├çevresinde duydu─ču bir sesin kayna─č─▒na ula┼čma becerisi ise birinci y─▒l─▒n sonuna do─čru geli┼čebilecektir.

G├Ârme yetersizli─činden etkilenen ├žocuklarda duru┼č ve y├╝r├╝y├╝┼č sorunlar─▒ g├Âzlenebilir. Bunlar─▒n nedeni, yeterince hareket etmemekten dolay─▒ kaslar─▒n g├╝├žlenmeyi┼či ve anne-babalar─▒n d├╝┼č├╝p zarar g├Ârece─činden korkarak ├žocuklar─▒na y├╝r├╝me f─▒rsat─▒ vermemeleridir. G├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklar─▒n bedensel duru┼člar─▒nda kar┼č─▒la┼č─▒lan problemler dengenin yetersiz olmas─▒ndan ve kaslar─▒n daha az g├╝├žl├╝ olmas─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r.

Az g├Ârmeyle do─čan ├žocuklar, hareket geli┼čimlerini ├Âz├╝rle birlikte ├ževrelerini ara┼čt─▒rma yoluyla geli┼čtirmektedirler. Dolay─▒s─▒yla az g├Âren ve k├Âr ├žocuklarda normal geli┼čim d├╝zeyleri gecikebilir. Bu ├žocuklar y├╝z├╝koyun pozisyonunda uyumada zorlanabilirler. S├╝r├╝nme ve emekleme a┼čamalar─▒ da gecikip, s─▒kl─▒kla 2 ya┼č─▒ndan sonra y├╝r├╝meyi ├Â─črenirler.

Bebekler 4 ayl─▒k oldu─čunda uzand─▒─č─▒ nesnenin g├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝ kavramaya ba┼člar. G├Ârme engelli ├žocuklar ise 11. aya kadar ses ├ž─▒karan oyuncaklara uzanmayabilirler. ─░┼čitti─či sese do─čru y├Ânelerek oyunca─č─▒ almak, g├Ârerek almaya g├Âre daha karma┼č─▒kt─▒r. Onlar─▒n d├╝nyalar─▒ kollar─▒n─▒n uzanabildi─či alan kadard─▒r. Dolay─▒s─▒yla g├Ârme engelli ├žocuklar e┼čya kavramlar─▒n─▒ dolamba├žl─▒ yollardan ├Â─črenmek zorunda kal─▒rlar. Bu bebekler ilk ├Ânce uzand─▒klar─▒ mevcut objelerin varl─▒─č─▒n─▒ ve sesini anlamaya ├žal─▒┼č─▒rlar. ├ç├╝nk├╝ dokunarak ve i┼čiterek e┼čya kavram─▒n─▒ geli┼čtirmede daha fazla zamana ihtiya├ž duyarlar, dolay─▒s─▒yla da g├Âren ├žocuklara g├Âre fark─▒nda olma fonksiyonlar─▒n─▒ ba┼čarmada daha fazla zaman alabilir.

├ľneriler

Fiziksel geli┼čim alan─▒na y├Ânelik ├Âneriler, ince hareket geli┼čimi ve kaba hareket geli┼čimi olarak iki alt ba┼čl─▒kta ele al─▒nm─▒┼čt─▒r. Kaba hareket geli┼čimi, ├žocu─čunuzun ba┼č, g├Âvde, kol ve bacaklar─▒n─▒ kullanma f─▒rsatlar─▒n─▒; boynunu dik tutma, s├╝r├╝nme, emekleme, oturma, y├╝r├╝me, s─▒├žrama ve t─▒rmanma gibi becerileri i├žermektedir. Bu alanda ├žocu─čunuzu desteklemek i├žin;
┬ž ├çocu─čunuzun yat─▒┼č pozisyonunu s─▒k s─▒k de─či┼čtirin.

┬ž G├╝n i├žinde farkl─▒ zamanlarda (en az bir saat) bebe─činizi d├╝zg├╝n y├╝zeyde, y├╝z├╝koyun pozisyonda yat─▒rarak onun yuvarlanmas─▒, oturmas─▒ ve emeklemesi i├žin gerekli hareketleri ke┼čfetmesine yard─▒mc─▒ olun (Bu s├╝relerde yan─▒nda bulunun).

┬ž Bebe─činize banyo yapt─▒r─▒rken ve onu giydirirken kol-bacak ve g├Âvdesine yumu┼čak egzersizler yapt─▒r─▒n.

┬ž Bebe─činizin fiziksel geli┼čimi haz─▒r oldu─čunda, e┼čyalara tutunarak aya─ča kalkabilmesi ve s─▒ralayabilmesi i├žin uygun ortamlar haz─▒rlayarak onu y├Ânlendirin.

┬ž Bebe─činizin ellerinden tutarak k─▒sa s├╝reli y├╝r├╝me ├žal─▒┼čmalar─▒ yapt─▒r─▒n. Beceri kazand─▒k├ža yard─▒m─▒n─▒z─▒ azalt─▒n (tutunarak kalkabilen bebekler i├žin).

ÔÇó ├çocu─čunuz destekle y├╝r├╝meye ve nesneleri ├žekmeye haz─▒r oldu─čunda, ├žocu─čunuza araba, k├╝├ž├╝k sandalye vb. itilen ├žekilen oyuncaklar sa─člay─▒n.

ÔÇó ├çok basit marangozluk (plastik) aletleri vererek belli deliklere, kal─▒n plastik ├živileri ├žakmas─▒ i├žin ├žocu─čunuza model olun ve onu y├Ânlendirin.

ÔÇó Bebe─činize dokunmadan ├Ânce onunla konu┼čun.

ÔÇó Bebe─činizi m├╝mk├╝n oldu─ču kadar s─▒k hareket ettirin.

ÔÇó Bebe─činizi beslerken ona dokunun ve onunla konu┼čun.

ÔÇó Bebe─činiz yatarken ara s─▒ra pozisyonunu de─či┼čtirin.

ÔÇó Bebe─činiz ba┼č─▒n─▒ kald─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒rken zilli bir topla, yumu┼čak bir balonla yada ad─▒n─▒ seslenerek ona yard─▒mc─▒ olun.

ÔÇó Bebe─činizle s─▒k s─▒k konu┼čun.

ÔÇó Bebe─činize farkl─▒ y├╝zeyler ve kuma┼člara dokunmas─▒ i├žin f─▒rsat verin.

ÔÇó Bebe─činize v├╝cudunu tan─▒mas─▒ i├žin yard─▒mc─▒ olun.

ÔÇó Bebe─činize v├╝cudunu hareket ettirmesi i├žin yard─▒mc─▒ olun.

ÔÇó Bebe─činize kendi ellerini fark─▒na varmas─▒na yard─▒mc─▒ olun.

ÔÇó Bebe─činizin yata─č─▒n─▒n kenar─▒na sesli oyuncaklar as─▒n.

ÔÇó Bebe─činizin ellerine de─či┼čik e┼čyalara dokunmas─▒ i├žin rehberlik edin.

ÔÇó Bebe─činizin oturmas─▒na yard─▒mc─▒ olun.

ÔÇó Bebe─činizin de─či┼čik mesafelerdeki oyuncaklara uzanmas─▒na yard─▒mc─▒ olun

ÔÇó ├çocu─čunuzun bir amaca y├Ânelik hareket etmesini isteyin.

ÔÇó ├çocu─čunuza emeklemesi i├žin yard─▒mc─▒ olun.

ÔÇó ├çocu─čunuzun ke┼čfetmesi i├žin yerlere de─či┼čik oyuncaklar b─▒rak─▒n.

ÔÇó ├çocu─čunuz emeklemeyi ba┼čard─▒ktan sonra emekleyerek merdiven ├ž─▒kmas─▒na cesaretlendirin.

ÔÇó ├çocu─čunuza ayakta durmay─▒ ├Â─čretin.

ÔÇó ├çocu─čunuza ellerinden tutarak y├╝r├╝mesine yard─▒mc─▒ olun.

ÔÇó ├çocu─čunuza y├╝r├╝rken kol ve bacak hareketlerini fiziksel yard─▒mla g├Âsterin.

ÔÇó ├çocu─čunuz iterek hareket ettirebilece─či b├╝y├╝k arabalardan ├žok ho┼član─▒r. Bu tip oyuncaklar onun dengesini geli┼čtirmeye de yard─▒m eder.

ÔÇó ├çocu─čunuzun y├╝r├╝yebilece─či mesafeyi zaman i├žinde yava┼č yava┼č artt─▒r─▒n.

ÔÇó ├çocu─čunuza merdiven inip ├ž─▒kmay─▒ ├Â─čretin.

─░nce hareket geli┼čimi alan─▒nda, ├žocu─čun ellerini kullanmay─▒ ├Â─črenmesi ve parmak hareketlerini geli┼čtirmesi amac─▒yla rehberlik yap─▒l─▒r. Bu alanda ├žocu─čunuzu desteklemek i├žin;

┬ž Bebe─činiz s─▒rt├╝st├╝ yatarken ses ├ž─▒karan nesneleri hareket ettirerek bebe─čin sesi takip etmesine yard─▒mc─▒ olun (Nesneyi sallayarak de─či┼čik y├Ânlere do─čru ├ževirin).

┬ž Bebe─činizin uzanabilece─či uzakl─▒─ča toplar, bloklar veya ├ž─▒ng─▒rak vb. ses ├ž─▒karan ├Âzellikte nesneler koyun. Yata─č─▒na tesad├╝fen temas edebilece─či yerlere ├že┼čitli nesneler as─▒n. Bu nesneleri elden ele ge├žirebilmesi i├žin onu destekleyin. Ba┼č ve i┼čaret parma─č─▒ ile kavramas─▒ i├žin verdi─činiz k├╝├ž├╝k nesneleri yutma tehlikesine kar┼č─▒n mutlaka bebe─činizin yan─▒nda olun.

┬ž B├╝y├╝k kaplar, yap bozlar, i├ž i├že ge├žen renkli plastik kutular kullanarak yap-bozlar─▒ kaplara doldurma ve devirerek bo┼čaltma gibi oyunlar d├╝zenleyin.

┬ž ├çocu─čunuzun arkas─▒nda durarak, eliniz ├žocu─čunuzun elinin ├╝zerinde onun hareketine yard─▒mc─▒ olacak ┼čekilde; uzanma, kavrama, sallama, vurma, ├žekme-itme vb. etkinlikleri ├žal─▒┼č─▒n.

ÔÇó ├çocu─čunuza ├že┼čitli boyutlardaki kutular─▒ nas─▒l i├ž i├že yerle┼čtirece─čini g├Âsterin. Takmal─▒-s├Âkmeli oyuncaklar vererek oynamas─▒ i├žin te┼čvik edin, birlikte oynay─▒n.

 

ÔÇó 0-3 Ya┼č Grubu ├çocuklarda Sosyal Geli┼čim
Normal Geli┼čim G├Âsteren

Sosyalle┼čme becerileri, di─čer insanlarla birlikte ya┼čamay─▒ ve onlarla etkile┼čimde bulunmay─▒ i├žeren davran─▒┼člard─▒r. Sosyalle┼čme becerilerinin geli┼čimi, ├žocu─čun kendi ├ževresinde uygun ┼čekilde kabul g├Ârmesi, sorumluluk payla┼č─▒m─▒ ve b├Âylece ├Âzg├╝ven duygusunun ve di─čer alanlar─▒ndaki becerilerin geli┼čiminde ona katk─▒da bulunur.

0-3 ya┼č grubu ├žocuklardan sosyal geli┼čim alan─▒nda beklenen en temel basamaklar a┼ča─č─▒da s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:
┬ž Yeti┼čkinin g├Âsterdi─či ilgiye tepki olarak g├╝l├╝mser

┬ž Aynadaki g├Âr├╝nt├╝s├╝ne yada ba┼čka bir bebe─če do─čru uzan─▒r ve hafif├že vurur

┬ž ÔÇťCe-eeÔÇŁ oyununu taklit eder

┬ž Yeti┼čkini taklit ederek ellerini ÔÇťg├╝le g├╝leÔÇŁ anlam─▒nda sallar

ÔÇó Basit ev i┼člerinde yeti┼čkini taklit eder (s├╝p├╝rmeye ├žal─▒┼č─▒r, yatak ├Ârt├╝s├╝n├╝ ├žeker, giysileri ├žama┼č─▒r sepetine atar)

ÔÇó G├╝ld├╝ren yada dikkati ├žeken hareketleri tekrarlar

┬ž Kitab─▒ okumas─▒ veya payla┼čmas─▒ i├žin yeti┼čkine verir

┬ž Komut verildi─činde, bir ba┼čka odadan bir nesneyi getirip g├Ât├╝rebilir

┬ž Yeti┼čkin k─▒yafetleri ile ÔÇťgiyinmeÔÇŁ oyunu oynar

┬ž Sevgi, k─▒zg─▒nl─▒k, ├╝z├╝nt├╝, g├╝lme vb. gibi duygular─▒ s├Âzel olarak ifade ederek anlad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir

0-3 Ya┼č Grubu G├Ârme Yetersizli─či Olan ├çocuklarda Sosyal Geli┼čim

G├Ârebilen ├žocuklar─▒n ├žo─ču taraf─▒ndan kendili─činden ├Â─črenilen g├╝nl├╝k ya┼čam becerilerinin, g├Ârme yetersizli─či olan ├žocuklara sistematik olarak ├Â─čretilmesi gerekmektedir. K├╝├ž├╝k bir ├žocu─čun sosyal ortamlarda kendini yeterli hissetmesi ve olumlu benlik geli┼čtirmesi, uygun etkile┼čim kurma yollar─▒na sahip olmas─▒ ile sa─članabilir.

├ľneriler

ÔÇó G├╝nl├╝k bak─▒m─▒ s─▒ras─▒nda, bebe─činizle aran─▒zda ne┼čeli, ├Â─čretici deneyimler i├žeren bir ileti┼čim olmas─▒na ├Âzen g├Âsterin.

ÔÇó Bebe─činizle konu┼čurken yada oynarken, y├╝z├╝n├╝z├╝n onunla ayn─▒ seviyede olmas─▒na ├Âzen g├Âsterin ve y├╝z├╝n├╝ze dokunmas─▒na izin verin.

ÔÇó Bebe─činize g├╝nde birka├ž saat hafif, rahatlat─▒c─▒ m├╝zik dinletin. Hareketli m├╝ziklerde onun ellerini birbirine vurarak m├╝zi─če e┼člik etmesini sa─člay─▒n.

ÔÇó Bebe─činiz yabanc─▒lara al─▒┼čabilmesi i├žin zaman zaman anne baban─▒n yan─▒nda tan─▒mad─▒─č─▒ ki┼čileri de g├Ârmelidir. Bu nedenle farkl─▒ ortamlara bebe─činizle birlikte kat─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒n. Bu ki┼čilerin bebe─činizle ileti┼čim s├╝recini ba┼člatmas─▒na yard─▒mc─▒ olun.

ÔÇó G├╝nl├╝k ya┼čant─▒ s─▒ras─▒nda bebekten ayr─▒l─▒rken onu ├Âpmek, el sallamak, geri d├Ân├╝ld├╝─č├╝nde onu kucaklamak, ÔÇśmerhaba’ diyerek selamlamak sosyal becerilerin ve al─▒┼čkanl─▒klar─▒n kazan─▒lmas─▒n─▒ destekleyecektir.

ÔÇó Bebe─činizi ├žaba ve ba┼čar─▒lar─▒ndan dolay─▒ ├Âd├╝llendirin. ÔÇťAferinÔÇŁ, ÔÇťciciÔÇŁ gibi s├Âzel ifadelerin yan─▒ s─▒ra alk─▒┼člama, kucaklama gibi ├Âd├╝ller de verin.

ÔÇó Bebe─činizin e─čitimine ve bak─▒m─▒na t├╝m aile bireylerinin kat─▒l─▒m─▒n─▒ sa─člay─▒n. Bu durumun bebe─činizin sosyalle┼čmesinde b├╝y├╝k etkisi olaca─č─▒n─▒ unutmay─▒n.
┬ž ├çocu─čunuza ya┼č─▒tlar─▒yla, kendisinden k├╝├ž├╝k ve b├╝y├╝k ├žocuklarla oynama f─▒rsat─▒ sa─člay─▒n, birlikte oyun oynamas─▒ i├žin onu cesaretlendirin. ├çocuklarla oynayabilece─či basit, m├╝zikli oyunlar ├Â─čretin.

┬ž ├çocu─čunuza size yard─▒m edebilece─či k├╝├ž├╝k sorumluluklar verin.

┬ž ├çocu─čunuza kendi odas─▒nda veya evin di─čer b├Âl├╝mlerinde oyun oynama f─▒rsat─▒ sa─člay─▒n (k├Â┼čeler olu┼čturun ve bu k├Â┼čelerde evcilik oyunu, hikaye okuma-anlatma, hareketli oyunlar oynama, m├╝zik dinleme ve m├╝zik aletlerini kullanma gibi etkinlikler ger├žekle┼čtirebilece─či d├╝zenlemeler yap─▒n).

┬ž ├çocu─čunuzla g├╝nl├╝k ya┼čant─▒ ile ilgili oyunlar oynay─▒n. Bu ┼čekilde oyun ve oyun materyalleri arac─▒l─▒─č─▒yla ├žocu─čunuzla aran─▒zdaki sosyal etkile┼čimi g├╝├žlendirebilirsiniz (Oyuncak bebe─či yat─▒r─▒p uyutma, sa├ž─▒n─▒ tarama, besleme ve giydirme vb.)

┬ž ├çocu─čunuza m├╝zik dinleme al─▒┼čkanl─▒─č─▒ kazand─▒r─▒n. Onunla birlikte kollar─▒n─▒, bacaklar─▒n─▒, v├╝cudunu ne┼čeli ve ritmik bir ┼čekilde hareket ettirebilece─či ┼čark─▒lar s├Âyleyin.

┬ž ├çocu─čunuzun ┼čark─▒ s├Âylemesi, konu┼čma becerisinin ve ritm duygusunun geli┼čmesine yard─▒mc─▒ olacakt─▒r. ┼×ark─▒ s├Âylemesinin yan─▒s─▒ra, y├╝ksek-al├žak sesler, h─▒zl─▒-yava┼č ritimler dinletin ve ├žocu─čunuzun dikkatini bunlar aras─▒ndaki farka y├Âneltin.

┬ž ├çevreyi tan─▒yabilmesi ve ├ževredeki sosyal ili┼čkileri tan─▒mlayabilmesi amac─▒yla ├ževrenizde gezintiler yap─▒n. ├çocu─čunuzun sosyal s├Âzc├╝kleri kazanabilmesi i├žin ÔÇśl├╝tfen’, ÔÇśte┼čekk├╝r ederim’, ÔÇśg├╝nayd─▒n’ ve ÔÇśmerhaba’ gibi s├Âzc├╝kleri do─čal ya┼čant─▒lar s─▒ras─▒nda s─▒kl─▒kla kullan─▒n.

 

ÔÇó 0-3 Ya┼č Grubu ├çocuklarda ├ľz Bak─▒m
Normal Geli┼čim G├Âsteren

├ľz bak─▒m davran─▒┼člar─▒n─▒n geli┼čimi, ├žocu─čun kabul├╝n├╝ artt─▒rarak ailenin ve toplumun mutlu ve ba─č─▒ms─▒z bir bireyi olma ├žabas─▒nda ├žocu─ča yard─▒mc─▒ olur.

0-3 ya┼č grubunda ├žocuklardan beklenen en temel ├Âz bak─▒m geli┼čim basamaklar─▒ a┼ča─č─▒da s─▒ralanm─▒┼čt─▒r:
┬ž Anne/ baba taraf─▒ndan tutulan bardaktan i├žer

┬ž ─░ki elini kullanarak barda─č─▒ tutar ve bardaktan i├žer

┬ž Ba─č─▒ms─▒z olarak ka┼č─▒kla yemek yer

┬ž D├╝─čmeleri ├ž├Âz├╝ld├╝─č├╝nde pantolonunu ├ž─▒kar─▒r

┬ž Tuvalete gitme gereksinimini s├Âzle veya hareketle ifade eder

┬ž Havlu verildi─činde ellerini yard─▒ms─▒z kurular

┬ž Ayakkab─▒lar─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒r ve giyer

┬ž Taklit ederek di┼člerini f─▒r├žalar

┬ž Hat─▒rlat─▒ld─▒─č─▒nda pe├žete kullan─▒r

┬ž ├çoraplar─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒r ve giyer

0-3 Ya┼č Grubu G├Ârme Yetersizli─či Olan ├çocuklarda ├ľz Bak─▒m

Banyo yapma, giyinme, yemek yeme ve tuvalet e─čitimi, ├žocu─čun g├╝nl├╝k ya┼čam─▒ndaki temel etkinliklerdir. Her ├žocu─čun, bu becerileri ├Â─črenmek i├žin haz─▒r oldu─ču ya┼č de─či┼čiklik g├Âstermektedir. Burada ├Ânemli olan; ├žocu─čun yapamayaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek onun yerine bunlar─▒ yapmak de─čil, onun kendi ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒layabilir hale gelmesi i├žin ona f─▒rsat vermek ve yard─▒mc─▒ olmakt─▒r. Ba┼člang─▒├žta e─čitimci ya da anne-baba model olmal─▒ ve etkinli─či anlatmal─▒, daha sonra elini ├žocu─čun elinin ├╝zerine koyarak beceriyi yapmas─▒nda fiziksel olarak ona destek olmal─▒ ve ├žocuk beceri kazand─▒k├ža bu deste─či azaltmal─▒d─▒r.

├ľZEL E─×─░T─░M VE G├ľRME ENGELL─░LER

├ľZEL E─×─░T─░M VE G├ľRME ENGELL─░LER

Nedir ├Âzel e─čitim? Ve kimlere bu e─čitim verilmektedir? Bu e─čitimi kimler ve hangi ┼čartlarda verebilir? Yada ├Âzel e─čitime hangi insanlar gereksinim duyuyor?

Bu sorulara elbette bilimsel bir ara┼čt─▒rman─▒n verebilece─či cevaplar daha kapsaml─▒ ve belirleyici olacakt─▒r. Biz bu yaz─▒da yukar─▒daki sorular─▒ kendi ger├žekli─čimizden ve deneyimlerimizden yararlanarak cevaplamaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

Nedir ├Âzel e─čitim? Bu, ad─▒ndan da anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere ki┼čilerin e─čitimlerinin di─čer ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre farkl─▒ y├Ântemlerle ve farkl─▒ ┼čartlarda verilmesi. Bu e─čitime gereksinimi olan ki┼čiler kimi zaman a─č─▒r engelliler kimi zaman da engeli g├Âzle fark edilemeyen ki┼čiler olabilir. ├ľzel e─čitime ihtiya├ž duyan insanlar─▒n tan─▒m─▒ g├╝n├╝m├╝zde olduk├ža bilimsel ve kapsaml─▒ bir ┼čekilde belirtilmi┼čtir: ├çe┼čitli nedenlerle bireysel ├Âzellikleri ve e─čitim yeterlilikleri a├ž─▒s─▒ndan ya┼č─▒tlar─▒na g├Âre beklenilen d├╝zeyden anlaml─▒ farkl─▒l─▒k g├Âsteren bireyler. G├╝n├╝m├╝zde engellilik durumu hukuki a├ž─▒dan da olduk├ža kapsaml─▒ ve a├ž─▒kt─▒r. Bunu ├Âzellikle belirtiyoruz zira ├╝lkemizde ya┼čayan say─▒lar─▒ milyonlarla ifade edilen engellilerin bir├žo─ču yasal haklar─▒ndan yeterince faydalanamamaktad─▒rlar.

ABÔÇÖye giri┼č ├žer├ževesinde yeniden ele al─▒nan engelliler yasas─▒nda engelli tan─▒m─▒ ve devletin sorumluluklar─▒ da yeniden tanzim edilmi┼čtir: Kanun uyar─▒nca: ├ľz├╝rl├╝, Do─ču┼čtan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yeteneklerini ├že┼čitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal ya┼čama uyum sa─člama ve g├╝nl├╝k gereksinimlerini kar┼č─▒lamada g├╝├žl├╝kleri olan ve korunma, bak─▒m, rehabilitasyon, dan─▒┼čmanl─▒k ve destek hizmetlerine ihtiya├ž duyan ki┼čiye denir. Bu tan─▒m─▒ bir yelpazeyle sembolle┼čtirirsek, yelpazenin bir ucunda otistikler, dawn sendromlular yer al─▒rken, di─čer u├žta ├Â─črenme zorlu─ču ├žekenler, ve disleksililer bulunmaktad─▒r. Bizim daha ├žok ├╝zerinde duraca─č─▒m─▒z engel gurubu ise g├Ârme engelliler olacakt─▒r.

├ľzel e─čitim alm─▒┼č olan herhangi bir g├Ârme engelli bug├╝n teknolojininde yard─▒m─▒yla bir├žok sorunu geride b─▒rakm─▒┼č yada ├ž├Âz├╝mlere yakla┼čm─▒┼čt─▒r. ─░lkokulu g├Ârme engelliler i├žin a├ž─▒lm─▒┼č olan bir okulda okudum ve buray─▒ tamamlad─▒ktan sonra ├ževremizdeki bulunan bir ortaokula ba┼člad─▒m. ├ľ─čretmenler daha ├Ânceleri g├Ârme engelli bir talebeleri olmad─▒─č─▒ i├žin biraz teredd├╝t g├Âsterdilerse de bu k─▒sa zamanda de─či┼čti ve kendini kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak ├╝reten yeni bir ili┼čki haline geldi. ├ľrne─čin bir g├╝n fen dersi s─▒ras─▒nda Mendel kanunlar─▒ anlat─▒l─▒yordu, tahtaya bezelyeler ├žaprazlan─▒yor ve bunun ne anlama geldi─či a├ž─▒klan─▒yordu, fakat tahtadakileri g├Âremedi─čim i├žin hi├žbir ┼čey anlamam─▒┼čt─▒m, bunu farkeden ├Â─čretmenim yan─▒ma gelerek bu konuyu aynen ┼č├Âyle aktard─▒: — Bak ┼čimdi iki elinin i┼čaret parmaklar─▒n─▒ birbirine ├žapraz bi├žimde tut ve bu ├žaprazlar─▒n her bir ucuna s├Âyleyece─čim de─čerlikleri koydu─čumu d├╝┼č├╝n, daha sonrada dominant ve resesif paydalar─▒ birbirleriyle topla. s├Âylenenleri aynen ger├žekle┼čtirdim ve g├Ârmesem de kolayca kavram─▒┼čt─▒m: Yeter ki biz insano─člunun alg─▒ kap─▒s─▒ a├ž─▒k olsun ve birileri ├ž─▒k─▒p da farkl─▒l─▒klardan ├Ât├╝r├╝ ┼č├Âyle d├╝┼č├╝nmesin; ÔÇťSen engellisin alg─▒lama kap─▒s─▒ndan giremezsin.ÔÇŁ Elbette her e─čitimci yukar─▒dakine benzer ├ž├Âz├╝mleri bulabilir diyemeyiz zira bu durum bir istisnad─▒r ve istisnalar kaideleri bozmaz bilakis destekler. bu nedenledir ki ├Âzel e─čitim verebilecek bilgi ve yeterlili─če haiz uzmanlar yeti┼čtirmek zorunday─▒z. Bu da ancak ├╝niversitelerin konuyla ilgili b├Âl├╝mlerinde e─čitimin kalitesini artt─▒rmak ve ├Â─črenci say─▒s─▒ndada art─▒┼ča gidilmesiyle bir nebze olsun halledilebilir. Tabi├« ki yaln─▒zca e─čitimci yeti┼čtirmek ve lojistik imkanlar─▒ artt─▒rmak tek ba┼č─▒na t├╝m sorunlar─▒ ├ž├Âzemez. Bunun yan─▒ s─▒ra engelliler ile ilgili toplumun bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒ do─čru y├Ânde de─či┼čtirmek, mevcut yanl─▒┼č kan─▒lar─▒ d├╝zeltmek ve toplumun engelliler konusuna ├Âl├ž├╝l├╝ fakat abart─▒s─▒z bir bi├žimde yakla┼čmas─▒n─▒ sa─člayacak bilin├ž d├╝zeyine ula┼čmak da ├ž├Âz├╝m yolunda at─▒lacak ├Ânemli ve b├╝y├╝k bir ad─▒m olacakt─▒r. Bug├╝n d├╝nyan─▒n ├že┼čitli ├╝lkelerini bas─▒n yay─▒n ara├žlar─▒yla ┼č├Âyle bir dola┼čt─▒─č─▒m─▒zda buralarda otizim gibi genellikle a─č─▒r bi├žimde s├╝ren baz─▒ engelleri olan inan─▒lmaz ├žocuklar g├Ârebiliyoruz. ├ľrne─čin fotojenik haf─▒zas─▒ inan─▒lmaz geli┼čkin yada say─▒sal tahminleri normalin ├╝zerinde bir oranla bilebilen bu ├žocuklar─▒n maalesef ki ├╝lkemizde toplumun bilgisizli─či, ├Ân yarg─▒lar─▒ ve genel ve yerel y├Ânetimlerin ihmali nedeniyle zor olan hayat m├╝cadeleleri daha da zor bir hale geliyor. Eskilerin deyi┼čiyle te┼čbihte kusur olmazm─▒┼č ├Âzel ├žocuklar─▒n alg─▒lamalar─▒n─▒ bir evin kap─▒s─▒na de─čil de penceresine benzetebiliriz yada zor durumlarda kulland─▒─č─▒m─▒z bir yang─▒n merdivenine. ┼×unu hat─▒rlatmakta yarar g├Ârmekteyiz: Farkl─▒ olmak bir sorunsal de─čildir sorunlar insan─▒n bu farkl─▒l─▒klar─▒ sorunmu┼č gibi alg─▒lamas─▒ndan do─čar. T├╝rkiyeÔÇÖ de say─▒lar─▒ bir bu├žuk ila iki milyona yak─▒n g├Ârme engelli oldu─ču tahmin edilmektedir, yine malesef ki bu tahminleri de ancak BMÔÇÖin yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalardan yola ├ž─▒karak s├Âyleyebiliyoruz.

G├Ârme engelliler yukar─▒da bahsi ge├žen Otizim yada Dawn senromu gibi engellerin yan─▒nda ba┼č etmesi daha kolay bir engelmi┼č gibi g├Âr├╝n├╝yorsa da, birileri bu durumu anormal bulursa i┼čte o vakit biz T├╝rkiyeÔÇÖ de ya┼čayan milyonlarca g├Ârme engelli engelenmi┼člik durumuyla burun buruna geliyoruz. E─čer ki birileri sizin g├Ârmemenizi sa├ž─▒n─▒z─▒n siyah olu┼ču gibi alg─▒l─▒yorsa elbetteki sorun ├ž─▒kmayacakt─▒r. Bazen hi├ž akl─▒n─▒za dahi gelmeyecek sorularla kar┼č─▒la┼čabiliyoruz: Bir ├žok insan bize ┼ču soruyu s─▒k s─▒k soruyorlar: Nas─▒l okuyorsunuz? B├Âyle bir soruya herhalde ┼ču yan─▒t─▒ vermemiz olduk├ža ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ ve yararl─▒ olabilir. Peki ya siz yemek sofras─▒nda kar┼č─▒n─▒za bir ayna m─▒ koyuyorsunuz? Tabi bunu b├Âyle s├Âyleyip konuyu kapatm─▒yoruz fakat bu sual kar┼č─▒m─▒zdaki insana hayat─▒ alg─▒lad─▒─č─▒ pencerenin haricinde ba┼čka ba┼čka pencerelerde oldu─čunu an─▒msat─▒yor yada ├Â─čretiyorÔÇŽ Biyolojide bir kural vard─▒r ├žal─▒┼čan organ geli┼čir t─▒pk─▒ i┼čleyen demir ─▒┼č─▒ldar ├Ârne─činde oldu─ču gibi. ├ľzel ├žocuklarda bizler farkedelim yada fark edemeyecek kadar alg─▒lay─▒c─▒lar─▒m─▒z at─▒lla┼čm─▒┼č olsun onlar─▒n da v├╝cudumuzdaki k─▒lcal damarlara benzer ├žok hassas ve ula┼č─▒labildi─či taktirde i├žlerindeki potansiyeli ortaya koyabilecekleri engin ufuklar─▒ vard─▒r. Yeter ki bu olanaklar evreninde yol aramak tutkumuzu yitirmeyelim.

G├Ârme engellilerin Kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ sorunlar

T├╝rkiye K├Ârler Federasyonu Y├╝r├╝tme Kurulunun Temmuz ay─▒ i├žerisinde alm─▒┼č oldu─ču karar ├╝zerine g├Ârme engellilerin ├ževre d├╝zenlemesinde kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ g├╝├žl├╝klerle ilgili toplant─▒ 02 A─čustos 2003 Cumartesi g├╝n├╝ ger├žekle┼čti. Toplant─▒da g├Ârme engellilerin i├žinde bulunduklar─▒ sorunlar tek tek masaya yat─▒r─▒ld─▒. Ayr─▒ca bu sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝yle ilgili g├Âr├╝┼čler ve d├╝┼č├╝nceler gayet demokratik bir ortamda tart─▒┼č─▒larak karara ba─čland─▒.

Toplant─▒n─▒n a├ž─▒l─▒┼č konu┼čmas─▒n─▒ yapan T├╝rkiye K├Ârler Federasyonu Ba┼čkan─▒ Ahmet Cant├╝rk g├Ârme engellilerin ├ževre d├╝zenlemesinde ne t├╝rden sorunlar ya┼čad─▒─č─▒n─▒ hepimizin anlayabilece─či bir dille g├╝ndeme getirdi. Daha sonra s├Âz alan konu┼čmac─▒lar, ├Ânce ya┼čad─▒─č─▒m─▒z evlerin ┼čartlar─▒m─▒za uygun olup olmad─▒─č─▒n─▒ ele ald─▒lar. Sonra bilmedi─čimiz tenha bir yerde hi├žbir sa─čl─▒kl─▒ insanla kar┼č─▒la┼čmadan i├žine d├╝┼čt├╝─č├╝m├╝z sorunlar─▒ nas─▒l ├ž├Âzebilece─čimizi kendi d├╝┼č├╝ncelerine g├Âre izah etmeye gayret ettiler. Bu arada ├Ânemli sorunlardan baz─▒lar─▒ toplant─▒da haz─▒r bulunan ilgililerin dikkatini daha fazla ├žekti. ├ľrne─čin al─▒┼čveri┼č merkezlerinde sesli cihazlar─▒n kullan─▒lmas─▒ ve baz─▒ s├╝per marketlerin uygulam─▒┼č oldu─ču telefonla yap─▒lacak al─▒┼čveri┼čler bizleri bir hayli rahatlatt─▒. ├ľte yandan g├Ârme engellilerin gerek ├ževre d├╝zenlemesiyle ilgili, gerekse hayatlar─▒ boyunca kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ t├╝m g├╝├žl├╝k ve sorunlar─▒, ├ža─č─▒n geli┼čen teknolojisini kullanarak a┼čma yollar─▒ tart─▒┼č─▒larak ├ž├Âz├╝mler ├╝retildi.

Tabi yine bilgisayar ger├že─či kendisini ├Ân plana ├ž─▒kard─▒. Bilgisayarlar─▒n g├Ârme engellilerin ya┼čam─▒na olan katk─▒s─▒ hepimizde b├╝y├╝k bir hayranl─▒k uyand─▒rd─▒. ├ç├╝nk├╝, bilgisayarla g├Ârme engellilerin t├╝m d├╝nyayla ba─člant─▒ kurmalar─▒nda ├Ânemli bir yer tutuyor.

Yine toplant─▒da, sa─čl─▒kl─▒ insanlarla kurulacak diyalog, izlenecek tutum ve davran─▒┼člar ele al─▒nd─▒. Burada esas olarak toplumumuzun as─▒l ger├že─či olan e─čitimsizlik bizi zorlayacak en ├Ânemli etken olarak kendini g├Âsterdi. Elbette bu sorunu ├ž├Âzmek bizim de─čil, bizleri y├Ânetmekle yetkilendirdi─čimiz siyasilerin g├Ârevi. Ama biz daha ├žok bu ko┼čullar alt─▒nda kendi kendimizi nas─▒l e─čitir ve nas─▒l geli┼čtiririzi tart─▒┼čt─▒k. Zaten do─črusu da bu idi. Bu noktada ├╝lkemizde bulunan k├Ârler okullar─▒n─▒n ve ├Âz├╝rl├╝leri topluma kazand─▒rmakla y├╝k├╝ml├╝ rehabilitasyon merkezlerinin i├žler ac─▒s─▒ durumlar─▒ de─čerlendirildi. Ayr─▒ca ├Âz├╝rl├╝ ├žocu─ču olan ailelerin i├žine d├╝┼čt├╝kleri bunal─▒mlar ve ├ž├Âz├╝m yollar─▒ ├Ânerildi.

Bu toplant─▒ her y├Ân├╝yle ├žok faydal─▒ oldu. ┼×├╝phesiz eksik yanlar─▒ da vard─▒. ├ľrne─čin biz bu toplant─▒da aram─▒zda devlet b├╝nyesinde faaliyet g├Âsteren ├Âz├╝rl├╝ler idaresinden bir yetkiliyle, ├ževre d├╝zenlemesiyle ilgili bir m├╝hendisi de g├Ârmek isterdik. Onlar─▒n da b├Âylesine hassas bir konuda neler s├Âyleyeceklerini dinlemek isterdik. Ancak ┼čimdilik bu ger├žekle┼čmedi sonra toplumumuzun ac─▒ma ve merhamet dolu duyarl─▒l─▒─č─▒ndan kaynaklanan yakla┼č─▒m─▒n─▒n nas─▒l kar┼č─▒lanmas─▒ gerekti─či hususunda ileri s├╝r├╝len fikirler tart─▒┼č─▒ld─▒. Kat─▒l─▒mc─▒lar konular─▒ tart─▒┼č─▒rken hepsinin y├╝re─činde ve d├╝┼č├╝ncesinde bu sorunlar─▒n gelecekte nas─▒l a┼č─▒labilece─či hakimdi.

Yaln─▒z hepimiz gelecekten umutla s├Âz etmek zorunda oldu─čumuzun bilinciyle hareket ettik. Bir de kendi kendimize acaba t├╝m sorunlar─▒ ├ž├Âz├╝lm├╝┼č engellilerin toplumla olan diyalogu kopmaz m─▒ diye sorduk ve tart─▒┼čt─▒k. Fakat ├╝st ├╝ste y─▒─č─▒lan sorunlar─▒n bir ├ž─▒rp─▒da hallolmas─▒ gibi aceleci bir anlay─▒┼ča hi├žbir ┼čekilde kendimizi kapt─▒r─▒p ola─čan├╝st├╝ heyecanlar ya┼čamad─▒k.

├ťlkemizin i├žinde bulundu─ču a─č─▒r ┼čartlar─▒ da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurarak ├ž├Âz├╝m yollar─▒ ara┼čt─▒rd─▒k. Bizler, sorunlar─▒n ertelenmesinden veya gerek normal yollardan gerekse ┼čiddetle bast─▒r─▒lmas─▒ndan yana de─čil, kesinlikle ├ž├Âz├╝m├╝nden yanay─▒z. E─čer hayal etti─čimiz ABÔÇÖye kat─▒lmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorsak bunun b├Âyle olmas─▒ gerekir. Nedeni ise, AB ├╝lkeleri en az─▒ndan i├ž sorunlar─▒ ├ž├Âz├╝lm├╝┼č bir T├╝rkiyeÔÇÖyi aralar─▒nda g├Ârmek isteyeceklerdir. Sakatlar, g├╝├žs├╝zler ve ├žaresizler ilk defa ─░slam d├╝nyas─▒nda (asr─▒-saadet) olarak bilinen, peygamber efendimiz ve onun sahabelerinin y├Ânetimleri d├Âneminde fark edildiler ve insan olarak de─čer buldular. Daha ├Ânceki devirlerde ise hi├žbir ┼čekilde ciddiye al─▒nmad─▒lar ve kendi kaderlerine terk edildiler. Hatta ├Âyle ki Romal─▒lar d├Âneminde sakatlar vb. a├ž─▒lan b├╝y├╝k ├žukurlara doldurularak ac─▒lar i├žinde ├Âld├╝r├╝lmeleri emredilirdi. Bu durum Romal─▒lar─▒ takip eden H─▒ristiyanl─▒k d├Âneminde de devam etti. Hepimizin bildi─či gibi AllahÔÇÖu Teala taraf─▒ndan d├Ârt Peygamber g├Ânderildi. Bu Peygamberlerin her birine insanlara savunduklar─▒ dinleri ├Â─čretmeleri i├žin d├Ârt tane de kitap indirildi. Bu kitaplar─▒n i├žinde sakatlardan sadece KuranÔÇÖ─▒ Kerimde s├Âz edilir. ├Âzellikle Enfal, Ali ├ťmran ve daha bir ├žok sure ve ayette sakatlara, g├╝├žs├╝zlere ve ├žaresizlere yard─▒m edilmesi bizzat AllahÔÇÖ─▒n emriyle ad─▒ ge├žen ayetlerde sabit k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. Hatta asr─▒ saadet d├Âneminde bir g├Ârme engelli ─░bniÔÇÖ├╝l Mekt├╝p ─░slamiyetÔÇÖin yay─▒lmas─▒nda ├žok ├Ânemli g├Ârevler alm─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle de bu ├Âzelli─či dolay─▒s─▒yla han─▒mlar aras─▒nda ─░slamiyetÔÇÖin yay─▒lmas─▒n─▒ ba┼čar─▒yla ger├žekle┼čtirmi┼čtir.

Tabi o d├Ânemin ┼čartlar─▒yla bu d├Ânemin ┼čartlar─▒ birbirinden tamamen farkl─▒. O d├Ânemlerde bu t├╝rden insanlar y├Ânetimler taraf─▒ndan korunur ve himaye g├Âr├╝rlerdi. Fakat ┼čimdi ┼čartlar gere─či istihdam edilip ├╝retici hale getirilerek topluma kazand─▒r─▒lmas─▒ g├╝ndemde. ┼×u anda bunun m├╝cadelesi verilmek zorunda.

Bu konuda t├╝m dernekler ├╝stlerine d├╝┼čen sorumlulu─čun bilinci ile hareket etmeli, gerekenleri yapmal─▒d─▒r. ├ľrne─čin T├╝rkiye K├Ârler Federasyonuna ├╝ye t├╝m derneklerin taban─▒n─▒n tamam─▒ birlikten yanad─▒rlar. ├ç├╝nk├╝ kazanmak i├žin, m├╝cadelede ba┼čar─▒l─▒ olmak i├žin birle┼čmek gerekli hale gelmi┼čtir. Zaten g├Ârme engelliler ve t├╝m ├Âz├╝rl├╝ler b├Âyle bir ihtiyac─▒ hissetmeye ba┼člam─▒┼člard─▒r.

G├ľRME ENGELL─░ VE A─░LES─░

G├Ârme Engelli ├çocu─čun geli┼čimine etki yapan etmenleri incelemezden ├Ânce, Engelli ├çocu─ča sahip olan ailelerin yap─▒lar─▒n─▒, aile bireylerinin birbirleriyle olan etkile┼čimlerini ve engelli ├žocu─ča kar┼č─▒ tutumlar─▒n─▒ incelemek konunun ├Ânemi a├ž─▒s─▒ndan gereklidir.

Engelli ├çocu─ča sahip olan ailelere yard─▒mc─▒ olmak i├žin onlar─▒n ya┼čad─▒klar─▒ duygu yo─čunlu─čunu ├žo─čumuz anlad─▒─č─▒m─▒z─▒ ve payla┼čt─▒─č─▒m─▒z─▒ s├Âyleriz. B├Âylesi bir durumda aile bize rahatl─▒kla “sizinde ├Âz├╝rl├╝ ├žocu─čunuz mu var?” diye sorabilir. Cevab─▒m─▒z yok ama….. diye ba┼člayarak ne kadar yo─čun bi├žimde payla┼čt─▒─č─▒m─▒z─▒ ifade eden t├╝mceler bi├žiminde devam ederse etsin b├╝t├╝n bu olumlu at─▒l─▒mlara kar┼č─▒n duygulara kat─▒l─▒m olduk├ža y├╝zeysel olup, aileninkine benzer olmas─▒ da olanaks─▒zd─▒r.
Hatta Engelli ├çocu─ča sahip iki ailenin, ├žocu─čun i├žinde bulundu─ču duruma tepkileri de farkl─▒d─▒r. Burnlund (1976) “sahip oldu─čumuz b├╝t├╝n bilgiler ka├ž─▒n─▒lmaz bir bi├žimde ├Âzneldir… Bireyler kendi g├Âr├╝┼člerinden hareke ederek ge├žmi┼č deneyimlerine ve de─či┼čen ama├žlar─▒na uyan bilgileri se├žerler.” demektedir. B├Âylece Engelli ├çocuklar─▒n ana-babalar─▒ ancak, birbirleriyle deneyimlerini payla┼čabilirler. Birbirlerini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de anlarlar. Ancak, her birinin ├žocu─čun ├Âz├╝rl├╝l├╝─č├╝nden kaynaklanan engelli olu┼ča kar┼č─▒ g├Âsterdikleri duygu ve d├╝┼č├╝ncelerde farkl─▒l─▒klar vard─▒r. Bu farkl─▒l─▒klar sadece aileler aras─▒ de─čil aile bireyleri a├ž─▒s─▒ndan da s├Âz konusudur. ├ç├╝nk├╝ ├žocu─čun ta┼č─▒d─▒─č─▒ anlam bireyler a├ž─▒s─▒ndan de─či┼čkenlikler g├Âstermektedir.

├çocuk, Aile Bireyleri ─░├žin Ne Anlam Ta┼č─▒maktad─▒r? (Smith + J. Neisworth 1975, Sh. 181-190)

1- ├çOCUK B─░R ├ťR├ťND├ťR. ├çocuk genel anlamda tan─▒msal a├ž─▒dan kad─▒n─▒n do─čumla tek ba┼č─▒na elde etti─či ├╝r├╝n olarak ele al─▒nabilir. Annenin ki┼čisel bir ba┼čar─▒s─▒ olarak yorumlanabilir. Bu nedenle ├žocuk da herhangi bir eksiklik, annenin ki┼čisel yetersizli─činin bir yans─▒mas─▒ olarak ele al─▒nabilmekte ve t├╝m nedenlerin anneden kaynakland─▒─č─▒ varsay─▒larak, anne su├žlanabilmektedir. Annenin ├╝r├╝n├╝nde herhangi bir eksiklik yoksa, anne gururla bebe─čini hem e┼čine, hem aile b├╝y├╝klerine, hem de toplumdaki di─čer bireylere g├Âstererek “bak─▒n ben ne kadar iyiyim” demek ister. ├ťr├╝n├╝n├╝n (bebe─čin) istendik cinsten olu┼ču ve sa─čl─▒kl─▒ olu┼ču hem e┼č hem de aile taraf─▒ndan alt─▒n, kurban, hediye v.b. ile de ├Âd├╝llendirilir.

2- ├çOCUK B─░R ARMA─×ANDIR. Annenin ├╝r├╝n├╝ olan ├žocuk, annenin babaya, annenin kendisini bu rol i├žin haz─▒rlayan annesine bir arma─čan─▒d─▒r. Gen├ž k─▒z evlenip baba evinden ayr─▒l─▒rken, annesine kendisini yeti┼čtirip b├╝y├╝tt├╝─č├╝ i├žin hak etti─či bir arma─čan vermeyi ister. Bunu ger├žekle┼čtirmenin yolu olarak da annesi ve anneanne yapmaktan ge├žmektedir. Bu nedenle de anneanneler bebe─čin ilk y─▒llar─▒nda bak─▒m─▒n─▒ ├╝stlenerek, k─▒zlar─▒na yard─▒mc─▒ olarak arma─čan─▒ ne kadar kabul ettiklerini bildirirler. Ancak bebekte herhangi bir eksiklik s├Âz konusu ise, arma─čan de─čersizle┼čir. Hi├ž kimse de─čersiz arma─čan almak ya da vermek istemez.

3- ├çOCUK B─░R KANITTIR. ├çocuk kad─▒n─▒n kocas─▒na tam ve sa─čl─▒kl─▒ oldu─čunu, kocan─▒n da tam ve sa─čl─▒kl─▒ oldu─čunu kar─▒s─▒na kan─▒tlamaktad─▒r. Ayn─▒ zamanda ├žiftin sa─čl─▒kl─▒l─▒─č─▒n─▒ kendi ailelerine ve topluma da kan─▒tlar bu nedenle hamile e┼či ile y├╝r├╝y├╝┼če ├ž─▒kan bir erkek etraf─▒na gururla bakar. Kad─▒n da ayn─▒ duygular─▒ ta┼č─▒maktad─▒r.

4- ├çOCUK B─░R BA─×DIR. Evlili─či g├╝├žlendiren, e┼čleri birbirine yakla┼čt─▒ran, kad─▒n ve erkek birlikteli─čini aileye d├Ând├╝ren ├žocuktur. ─░li┼čkileri ├žok fazla dengeli gitmeyen evliliklerin ├žocuk olduktan sonra g├╝├žlenip, sa─člamla┼čt─▒─č─▒ g├Âzlenmektedir.

5- ├çOCUK TANRI’NIN B─░R L├ťTFUDUR. E─čer ├žocuk beklenildi─či gibi tam ve m├╝kemmel olursa, ki┼čiler Tanr─▒ taraf─▒ndan ├Âd├╝llendirildiklerini, ├Âz├╝rl├╝ olursa yapt─▒klar─▒ bir g├╝nah i├žin cezaland─▒r─▒ld─▒klar─▒n─▒, de─čersiz olduklar─▒n─▒, g├╝nahlar─▒n bedelini ├Âdediklerini d├╝┼č├╝n├╝rler.

6- ├çOCUK GELECEK GARANT─░S─░D─░R. ├ľncelik ve yo─čunlu─ču geleneksel toplumlarda olmak ├╝zere, ailelerin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ ├žocuklar─▒n kendi ya┼čl─▒l─▒klar─▒nda onlara bakacak ki┼čiler olarak alg─▒lar ve genellikle de kendilerini g├╝vencede hissetmek i├žin ├žocuklar─▒n─▒n kendilerinden daha ├╝st sosyal-ekonomik katmanda olmalar─▒n─▒ ister. Daha ├╝st ├Â─črenim g├Âr├╝p kendilerinin ger├žekle┼čtiremedikleri ├Âzlemlere ula┼čamad─▒klar─▒ i├žin, b├╝t├╝n ├žaba ve g├╝├žlerini harcar, bu davran─▒┼č─▒ kendi toplumumuzda da g├Âzlememiz olas─▒d─▒r. ├çocuk do─čar do─čmaz ana-babalar─▒n beklentileri do─črultusunda “Benim K─▒z─▒m/O─člum Doktor olacak, M├╝hendis olacak, Bilgisayar Programc─▒s─▒, Ba┼čbakan v.b.” olacak diye ├žocu─čun gelece─čine ili┼čkin planlamalar yap─▒l─▒r. Bu planlar ├žocuk geli┼čimi evrelerinin her birine ula┼čt─▒─č─▒nda devam eder. Bu evlenme karar─▒nda bile s├Âz konusudur.

├çocu─čun ailedeki ├Ânemi g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, yads─▒namayacak bi├žimde b├╝y├╝kt├╝r. ─░stendik beklentiler ve uygun (cinsiyet a├ž─▒s─▒ndan) ├žocu─ča sahip olan aileler i├žin ├žocuk do─čurduktan sonra her ┼čey planland─▒─č─▒ bi├žimde olu┼čturulmaya ba┼član─▒r. Ancak, ├žocuk herhangi bir eksiklik/zedelenme ya da ├Âz├╝rl├╝ olarak do─čacak olursa, o zaman aile de gerek ana-baba gerekse di─čer ├žocuklar a├ž─▒s─▒ndan ├žocu─ča kar┼č─▒ ├že┼čitli tepkiler g├Âzlenir. (Charles Hannam, 1988)

A─░LEDE ├ľZ├ťRL├ť ├çOCU─×A KAR┼×I G├ľSTER─░LEN TEPK─░LER
(Roger L. Kroth, 1985)
Ailelerin, ├žocu─čun ├Âz├╝rl├╝ olu┼čuna kar┼č─▒ g├Âsterdikleri tepkiler, temelde iki grupta ele al─▒nabilir. Birinci grupta, ├Âzre kar┼č─▒ ana-babalar─▒n kendi psisik yap─▒lar─▒ndaki dengeyi homeostatsis olu┼čturdu─ču baz─▒ savunma mekanizmalar─▒na dayanan psikolojik evreler yer almaktad─▒r. ├çe┼čitli ara┼čt─▒r─▒c─▒lar Sulnit ve Stark (1961) Kubler-Ross, (1981) bu evreleri geli┼čimsel basamaklar olarak vermektedir.

Birinci Basamak ─░NKAR
Herhangi bir travmatik durum ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒nda ki┼čiler ┼čoka dayanan bir inkar ya┼čarlar. Bunu ├Âzellikle trafik kazas─▒, bo┼čanma, sevilen ki┼činin ├Âl├╝m├╝ ya da ├žocu─ča do─čumda veya sonradan ├Âz├╝rl├╝ damgas─▒ kondu─čunda g├Âzlenebilir. ├çocuklar ilgili ilk tan─▒ konuldu─čunda ailenin ilk tepkisi duymazdan gelmektir. Yani “E─čer Ben Bunu Duymazsam, bu durum yok olabilir.” anlam─▒n─▒ ta┼č─▒maktad─▒r. Alan Uzmanlar─▒, hem ana-babalar─▒ hem de bu konuda ├žal─▒┼čan ki┼čiler i├žin en ├žok bunal─▒m ve s─▒k─▒nt─▒ yaratan─▒n bu basamak oldu─čunu belirtmektedir.

─░kinci Basamak PAZARLIK
Bu basamakta ana-baba ├Âyle ya da b├Âyle ├žocuk hakk─▒nda konulmu┼č olan tan─▒y─▒ kabul eder ancak, bu tan─▒n─▒n geli┼čim seyri ile ilgili g├Âr├╝┼čleri benimsemez. Bunun anlam─▒n─▒ b├Âylece a├ž─▒klayabiliriz. Ana-babalar “Evet Bizim ├çocu─čumuz da Bir ├ľz├╝r Var, E─čer ├çok ├çabalarsam ├çocu─čum ─░yi Olacak” g├Âr├╝┼č├╝ndedirler. Bunu ger├žekle┼čtirmek i├žin, doktorlar dola┼č─▒l─▒r, ├že┼čitli tedavi y├Ântemleri uygulanabilir. Okuldan ├Âb├╝r okula ├žocuk gezdirir, ana-babalar─▒n ├žo─ču kendilerini a┼č─▒r─▒ bi├žimde ├že┼čitli yo─čun etkinlikler i├žeren ├Ârg├╝tlenmelere sokarlar. (Dernekler, g├Ân├╝ll├╝ kurulu┼člar) Bunlar da do─čal olarak ├žocu─čun durumunda bir de─či┼čikli─če neden olmaz, ancak ana-baban─▒n bunal─▒m─▒n─▒ denetlemede ve kendini ├╝retici hissetmesine yard─▒mc─▒ olabilir. Ayr─▒ca ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar i├žin g├Ân├╝ll├╝ kurulu┼člar─▒n ├Ârg├╝tlenmesinde katk─▒lar─▒ olabilir.

├ť├ž├╝nc├╝ Basamak ├ľFKE
├ľfke ├že┼čitleri bi├žimlerde olabilece─či gibi ├že┼čitli hedeflerde de olabilir. Engelli ├çocu─ča ├Âfkeli olma toplum taraf─▒ndan kabul edilemeyece─či i├žin, ki┼či ├Âfkesini bir ba┼čkas─▒na y├Âneltir. Bu a┼čamada anne-baba ile muhtemelen her ikisi ailedeki di─čer ├žocuklarla kap─▒┼čma halindedir. Karde┼čler, engelli karde┼člerine kar┼č─▒ b├╝y├╝k bir ├Âfkeden kaynaklanan infial i├žindedirler. Bu duygular onlara su├žluluk hissi vermektedir.

D├Ârd├╝nc├╝ Basamak ├ç├ľK├ťNT├ť (Depresyon) A┼čamas─▒d─▒r.
Ya┼čanan travmatik duruma uygun olmayan tepkiler ve ailenin i├žine d├╝┼čt├╝─č├╝ su├žluluk duygusu, ki┼čiyi depresyona g├Ât├╝r├╝r. Engellilik durumu ne t├╝r tepki g├Âsterirse g├Âstersin devam etmektedir. Hangi t├╝r Doktora g├Ât├╝r├╝l├╝rse g├Ât├╝r├╝ls├╝n ya da hangi programa verilirse verilsin ├žocuk hala engellidir. Bu durum ailede bir ├ž├Âk├╝nt├╝ye neden olmaktad─▒r.

Alan uzmanlar─▒m─▒z─▒n aileye en zor yard─▒m edebildikleri a┼čama bu a┼čamad─▒r. Ana-baba kendilerini hem umutsuz hem de hi├ž kimsenin yard─▒m edemeyece─či bir durumda hisseder.

Son a┼čama kabul ya da engellilik durumuyla ba┼č etme evresidir. ├çe┼čitli ara┼čt─▒r─▒c─▒lar (Feathestone, 1980, Moses + Kmedler, 1981) bu son evreye kabulden ├žok ├žocu─čun engelli olu┼čuyla ilgili durumla ba┼č etme, kontrol alt─▒nda tutma olarak benimsemektedirler.

Bunu ┼č├Âylece ifade ederek a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čmaktalar. “├ľlen Bir Ki┼činin Arkas─▒ndan A─č─▒t Yakma ya da Yas Tutma ile Engelli Bir ├çocu─ča Sahip Olunca A─č─▒t Yakma A┼čamas─▒ndaki tek fark” s├Âz konusu ├žocu─čun hala ya┼č─▒yor olu┼čudur. ├ľl├╝m├╝ ya┼čam i├žinde gerekli olan her ┼čeyin sonland─▒─č─▒ and─▒r. Ancak, ├Âz├╝rl├╝l├╝k, ya┼čamak i├žin bir ├žok yeni gereksinme ve g├Ârevler gerektirir.

Her ana-baban─▒n bu basamaklar─▒ ge├ži┼či farkl─▒d─▒r. Kimi ana-baba hi├žbir zaman ├žocukta bir engellilik oldu─čunu kabul etmez. Kimi ana-baba da ├žocu─čun geli┼čim evreleri i├žinde her basama─ča ula┼čmas─▒nda bu vreleri tekrar tekrar ya┼čar. ├ľrne─čin ─░lkokuldan Ortaokula ya da Liseye ge├ži┼člerinde. Bu konudaki ikinci Psikolojik kuram s├╝re─čen keder g├Âr├╝┼č├╝d├╝r. Bu g├Âr├╝┼č bir tebli─č konusu de─čildir. Bu genel giri┼čten sonra, G├Ârme Engelli ├çocu─čun erken bebeklik d├Âneminde geli┼čimini etkileyen etmenleri ve ├Ânleme yollar─▒n─▒ tart─▒┼čal─▒m.

Erken bebeklik, do─čumu izleyen ya┼čam─▒n ilk iki y─▒l─▒n─▒ kapsayan d├Âneme denilmektedir. Bu d├Ânem normal olarak ├žocu─čun bir ├žok alanda kapsaml─▒ bir bi├žimde geli┼čmesinin olu┼čtu─ču d├Ânemdir. ─░ki ya┼č─▒nda ├žocu─ču olan t├╝m ana-babalar bu ya┼č─▒n s─▒n─▒rl─▒l─▒klar─▒n─▒ rahatl─▒kla s├Âyleyebilirler. ├çocuk ├ževresindeki t├╝m uyaranlara istenildi─či bi├žimde tepki veremese de davran─▒┼člar─▒n─▒ kendi istekleri ├žer├ževesinde de─či┼čtirerek ortaya koyar. Dil geli┼čimi toplumsal etkile┼čimi sa─člayacak temel bir yap─▒ya ula┼č─▒r. Alg─▒sal becerileri duyuru uyaranlar─▒n─▒n geli┼čmesine paralel olarak de─či┼čir. ─░ki ya┼č─▒ tamamlay─▒ncaya kadar ├žocuk kendisini ├ževreleyen fiziki ortam─▒n temel kurallar─▒n─▒ ├Â─črenir. Bedensel geli┼čim iki ya┼č sonunda ├Âzellikle b├╝y├╝k motor alan─▒nda (y├╝r├╝me, ko┼čma v.b.) olduk├ža geli┼čmi┼č durumdad─▒r. K├╝├ž├╝k motor (el becerileri) geli┼čiminde ise h─▒zla ilerleme g├Âr├╝lmektedir. Motor geli┼čiminde ortaya ├ž─▒kan d├╝zey, di─čer alanlardaki geli┼čim d├╝zeyleri ile s─▒k─▒ s─▒k─▒ya ba─čl─▒d─▒r.

Bu genel de─čerlendirme ├žer├ževesinde, G├Ârme Engelli ├çocu─čun geli┼čimi nas─▒l olmakta ve geli┼čimi neler etkilemektedir.

├ľzellikle do─ču┼čtan g├Ârme engelli olan ├žocuklar i├žin 0-2 ya┼č aras─▒ olan erken bebeklik d├Ânemindeki geli┼čim ├žok ├Ânemlidir.

T├╝m geli┼čim boyutlar─▒nda, Alg─▒sal Geli┼čim ├Âzellikle hi├žbir g├Ârsel alg─▒s─▒ olmayan k├Âr bebekler i├žin ├Ânemlidir. G├Ârme, g├Âren ├žocuklara renk, ─▒┼č─▒k, uzakl─▒k, b├╝y├╝kl├╝k, k├╝├ž├╝kl├╝k, nesnelerin uzaydaki konumlar─▒na ili┼čkin zengin, devaml─▒, g├╝venilir bilgiler sa─člar. Bu bilgilere dayanarak ├žocuk ki┼čileri, nesneleri tan─▒mlar. Onlara g├Âre kendi davran─▒┼člar─▒n─▒ d├╝zenler ve kendini y├Ânlendirir. Bu nedenle, g├Ârme alg─▒s─▒ olmayan k├Âr bebekler bu a├ž─▒klanan duyum boyutlar─▒ndan yoksundur. G├Ârme alg─▒s─▒ olmayan k├Âr bebekler i├žin erken duyusal uyar─▒mlar─▒n verilmesi hayati ├Ânem ta┼č─▒r. Bu konuda 1940’lardan bu yana ├Âzellikle karanl─▒kta b├╝y├╝t├╝len hayvan denekler ├╝zerinde yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar, k├Âr ├žocuklar i├žin baz─▒ sonu├žlar─▒n dikkate al─▒nabilece─čini g├Âstermektedir. 1971’de FREEDMAN g├Ârme alg─▒s─▒ndan yoksun olman─▒n geli┼čimsel a├ž─▒dan k├Âr bebeklerde g├Âzlenen gerilikte do─črudan etkin olmad─▒─č─▒n─▒ vurgulamaktad─▒r.

─░┼×─░TME
G├Ârme Engellinin i┼čitme ve konu┼čma (sesin niteli─či, i┼čitilebilirli─či, y├╝ksekli─či) a├ž─▒s─▒ndan bir ├Âz├╝r yaratt─▒─č─▒na ili┼čkin herhangi bir ara┼čt─▒rma sonucu bulunmamaktad─▒r. Ya┼čam─▒n ilk bir ka├ž ay─▒nda bebekler anne-babalar─▒n─▒n sesine g├╝l├╝mser (Freedman, 1964) 6. Ayda saatin gonguna do─čru y├Ânelir. 6-8 ay aras─▒nda elleri ile tepkiye ba┼člar. Eline konulan objelere tepki verir. Sadece sesli olan uyaranlara eli ile tepki verme ortaya ├ž─▒kmaz. 7 ayl─▒kken el ├ž─▒rpmaya dikkatin y├Âneldi─či g├Âzlenir. 8. ayda yabanc─▒ seslere kar┼č─▒ antipatik (isteksiz) tepki g├Âzlenebilir. 9-11 aylar aras─▒nda i┼čitme ve dokunman─▒n e┼čg├╝d├╝m i├žinde ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒ g├Âzlenir. Y├╝r├╝tece konan bebe─čin sese do─čru y├Âneldi─či g├Âr├╝l├╝r. Bu a├ž─▒klamalardan da anla┼č─▒laca─č─▒ gibi ses k├Âr bebekler i├žin geli┼čimlerinde olduk├ža ├Ânemli bir uyaran olmas─▒na ra─čmen g├Âren bebekler kadar erken sese y├Ânelme, k├Âr bebeklerde yoktur. Murphy (1968)’de belirtti─či gibi, k├Âr bebeklerde sese y├Ânelmede 4 ayl─▒k bir gerilik s├Âz konusudur. Yani 2 ayl─▒k g├Âren bebek ba┼č─▒n─▒ ses kayna─č─▒na ├ževirirken ancak 7 ayl─▒k k├Âr bebeklerde bu g├Âzlenmektedir. Ancak bu her k├Âr bebek i├žin genellenemez. 14 haftal─▒k iken sese y├Ânelen k├Âr bebeklere literat├╝r de rastlanmaktad─▒r.

MOTOR GEL─░┼×─░M
Ya┼čam─▒n ilk aylar─▒nda do─ču┼čtan k├Âr olan bebeklerin geli┼čimlerinin g├Âren bebeklerden farkl─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ belirten kaynaklar bulunmaktad─▒r. Yeni do─čan k├Âr bebekler ayn─▒ g├Âren bebekler gibi el ve kol hareketi yaparken, destekle oturma, yuvarlanma, kendi kendine oturma, ellerinden tutuldu─čunda ad─▒m atma ve ayakta desteksiz durma becerilerinde g├Ârenlere k─▒yasla daha geri durumdad─▒rlar. ─░ki eli koordineli bir bi├žimde kullanmada gerili─či vard─▒r.

G├Âren bebekler aya─ča kalkt─▒klar─▒nda dizler b├╝k├╝k a─č─▒rl─▒k topuktad─▒r. G├Ârerek k─▒sa s├╝rede dizlerini toplay─▒p a─č─▒rl─▒─č─▒ taban ortas─▒na do─čru kayd─▒r─▒rlar. Ancak k├Âr bebekler de bu olmad─▒─č─▒ i├žin a─č─▒rl─▒k topuklarda uzun s├╝re kal─▒r ve d├╝z tabanl─▒k vakalar─▒n daha ├žok g├Âzlenmesine neden olmaktad─▒r. Bu durumda ├žocu─čun ola─čan geli┼čimi i├žin ne yap─▒labilir.

Dokunma duyusunu geli┼čtirici ├Âzel oyunlar yoksa da ├žocu─čun di─čer sa─člam kalan duyular─▒yla kat─▒ld─▒─č─▒ oyun etkinliklerinde bu duyunun g├╝├žlendirilmesi olas─▒d─▒r. Ana, baba g├Ârme ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar─▒n─▒n hangi etkinliklere ne t├╝r tepkiler yapt─▒klar─▒n─▒ g├Âzleyerek, ilgi alanlar─▒n─▒ saptayabilirler. Ayr─▒ca ilk ├žocukluk d├Âneminde yakalama ve dokunmay─▒ ├Â─čretecek ├Âzel ara├žlar, oyuncaklar sa─članmal─▒, ├Âzellikle anne, g├╝nde bir ka├ž kez di─čer ev i┼člerine bakmaks─▒z─▒n sadece ├žocu─ču ile ilgilenmelidir. Bu etkinlik i├žin ├žocu─čun dinlenmi┼č olmas─▒, herhangi bir huysuzluk g├Âstermemesi gerekir. Anne bir oyun se├žerek ├žocu─čun dokunma duyusunu geli┼čtirici ve dinlenme becerilerini artt─▒r─▒c─▒ d├╝zenlemeler yapmak zorundad─▒r. ├ľrne─čin : ├çocu─čun ya┼č─▒na g├Âre ya ellerinden ya da kollar─▒ndan tutarak kar┼č─▒l─▒kl─▒ oturup “F─▒┼č F─▒┼č Kay─▒k├ž─▒” t├╝r├╝ ┼čark─▒l─▒ bir oyun oynayabilir. B├Âylece ├žocuk hem etkinlikte bulunmu┼č olacak, hem de etkinli─če e┼člik eden ┼čark─▒y─▒ dinleyerek dikkatli dinleme becerisini geli┼čtirebilecektir. ├ľte taraftan her oyuncak ├žocu─čun eline verilerek anlat─▒lmal─▒d─▒r. ├çocu─čun oyuncaklar─▒n─▒ f─▒rlatarak, atarak, ├╝zerine basarak, sallayarak ├ž─▒kartt─▒─č─▒ seslerdeki farkl─▒l─▒─č─▒ ay─▒rt etmeyi ├Â─črenmesi de s├Âz konusudur. Bu etkinliklerde bulunurken dinleme becerisi de artacakt─▒r. Bu d├Ânemlerde, dokunma ve dinleme becerilerini geli┼čtirme a├ž─▒s─▒ndan ana-babalar ├žocuklar─▒ndaki ├ževrelerini tan─▒ma merak ve heveslerini uyar─▒c─▒ etkinlikler d├╝zenlemelidirler. Bu amaca uygun olarak hemen hemen her evde bulunan materyaller yararl─▒ olabilir. Bunlardan baz─▒lar─▒n─▒ ┼č├Âylece belirleyebiliriz. Kadife, y├╝nl├╝, pazen, pamuklu kuma┼č par├žalar─▒, tahta ya da plastik iplik makaralar─▒, kam─▒┼č ya da tahta tabaklar, perde halkalar─▒, lastik musluk contalar─▒, deri ya da s├╝et kemerler, her ├že┼čit kutular, ├že┼čitli cinste sicim ve ipler. B├╝t├╝n bu materyalleri kullanarak dokunma duyusunun daha duyarl─▒ olarak geli┼čece─či hat─▒rdan ├ž─▒kart─▒lmamal─▒d─▒r ve olas─▒ yaralanmalardan da korkmamal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝, ├žocu─čun kazanaca─č─▒ deneyim ve uyar─▒mlar bu duygulardan ├žok daha ├Ânemlidir.

├çocu─čun dokunma duyusunu geli┼čtirici, sa─člam kalan duyular─▒n─▒ uyar─▒c─▒ ve dinleme becerilerini artt─▒r─▒c─▒ oyunlar, g├Ârenlerle birlikte oynanabilir. ├ľrne─čin : G├Ârme ├Âz├╝rl├╝ ├žocuk, bir k├╝me kom┼ču ya da akraba ├žocuklar─▒ ile birlikte bir masaya oturtulur, g├Ârenlerin g├Âzleri ba─član─▒r ve hepsine s─▒ras─▒ ile ├že┼čitli dokuma ├Âzellikleri olan kuma┼č par├žalar─▒ verilerek, “elinizin alt─▒ndaki kuma┼č─▒n cinsi nedir?” le ba┼člayan oyun, hem g├Ârme ├Âz├╝rl├╝ ├žocu─čun dokunma duyusunun geli┼čmesine yard─▒m eder, hem de g├Âren ├žocuklar─▒n k├Âr arkada┼člar─▒n─▒ daha iyi anlamalar─▒n─▒ sa─člar.

B├╝y├╝kl├╝k s─▒ras─▒na g├Âre tahta halkalar─▒ bir ├žubu─ča takma, k├╝plerden kule yapma, b├╝y├╝k kutular i├žine saklanm─▒┼č olan k├╝├ž├╝k kutular─▒ bulma, dokunma duyusunu psikomotor yetene─či geli┼čtiren oyunlard─▒r. Ayn─▒ zamanda etkinlik s─▒ras─▒nda olu┼čabilecek sesler i┼čitmeyi de geli┼čtirir. Oyun an─▒nda “ne duyuyorsun?” yada “bunun yap─▒ld─▒─č─▒ madde nedir?” t├╝r├╝ sorularla ├žocu─čun dikkati y├Ânlendirilerek dokunma, dinleme ve di─čer sa─člam kalan duyular─▒n e─čitilmesi sa─članm─▒┼č olur. Yukar─▒da s─▒ralanan materyallerin t├╝m├╝ne ├žocuk al─▒┼čk─▒n olmal─▒d─▒r. Ana-baban─▒n her bir nesnenin di─čerleri ile olan benzerlik ve farkl─▒l─▒klar─▒n─▒, ├žocu─ča dokundurarak tan─▒tmas─▒ ve i┼člevlerini anlatmas─▒ da ├Ânemli bir noktad─▒r. Ayr─▒ca okul ├Âncesi d├Ânemde okula haz─▒rl─▒k olarak Braille ile yaz─▒lm─▒┼č kitap ve benzerine de ├žocu─ču a┼čina k─▒lmak, okula haz─▒rlamak a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir. ├çe┼čitli nesneleri b├╝y├╝kl├╝klerine, bi├žimlerine, yap─▒lar─▒na g├Âre ay─▒rma da dokunma duyusunu geli┼čtirici yararl─▒ ve e─členceli oyunlard─▒r bunlar i├žin evde bulunan ├že┼čitli malzemelerden yararlan─▒la bilinir. D├╝─čme, fasulye, ceviz, f─▒nd─▒k, eski anahtarlar, eski elektrik priz ve fi┼čleri v.b. Boyalar─▒n kullan─▒lmas─▒, sulu ve pastel boyalar─▒n, ├Âzellikle g├Ârme art─▒─č─▒ olan yada az g├Âren ├žocuklar i├žin olduk├ža e─člendirici olmaktad─▒r. Az g├Âren ├žocuklara sa─članacak olan oyuncaklar─▒n z─▒t, parlak renkli olanlardan se├žilmesi hem ├žocu─ča g├Ârme art─▒─č─▒n─▒ kullanmas─▒n─▒ ├Â─čreticek hem de kendine olan g├╝veni art─▒racakt─▒r. ├çe┼čitli do─ča sesleri ve g├╝r├╝lt├╝n├╝n kaydedildi─či bant ve plaklar─▒n i┼čitme duyusunu art─▒r─▒c─▒ etkinlikler d├╝zenlenirken dikkate al─▒nmas─▒ gerekece─či unutulmamal─▒d─▒r. Bu konuda ├ťlkemizde radyofonik oyunlar i├žin d├╝zenlenmi┼č kay─▒tlar─▒n oldu─čunu hat─▒rlatmakta yarar vard─▒r. ├ľrne─čin g├Âk g├╝r├╝lt├╝s├╝, kap─▒ g─▒c─▒rt─▒s─▒, ┼čim┼ček, ├že┼čitli hayvan sesleri trafikteki motorlu ta┼č─▒t sesleri. Bu t├╝r bant ve plak kay─▒tlar─▒n─▒ kullanarak sesler aras─▒ ayr─▒m─▒ ├Â─čretecek oyunlar d├╝zenlenebilir. Ya─čmur sesi dinletip “bu duydu─čunuz ne sesidir?” diye sorularak hem g├Âren hem de g├Ârme ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar─▒n ├že┼čitli tahminlerde bulunaca─č─▒ bir oyun d├╝zenlemek olas─▒d─▒r. B├Âylesi bir oyunla her iki grubunda dinleme becerileri geli┼čece─či gibi do─čru yan─▒tlar─▒n ├Âd├╝llendirilmesi ile peki┼čtirmede sa─članacak, ├žocu─čun i┼čitme duyusunu do─čru olarak kullanmas─▒ ├Â─čretilmi┼č olacakt─▒r.

HAREKET ├ľZG├ťRL├ť─×├ťN├ť GEL─░┼×T─░R─░C─░ ETK─░NL─░K VE OYUNLAR
S├╝t ├ža─č─▒ ├žocuklar─▒ i├žin devinim ve oyun ayn─▒ etkinliklerdir. ├çocuk, elini aya─č─▒n─▒ oynat─▒rken yada bir taraftan ├Âteki tarafa devinimde bulunurken hem hareket etmi┼č olur, hem de belli bir doygunluk sa─člayarak oyun etkinli─čini de yerine getirmi┼č olur. Bu nedenle ├žocu─čun ya┼čam─▒nda devinim olarak oynaman─▒n ├Ânemi ├žok fazlad─▒r. (Zeuthen, 1978) bu d├Ânemde k├Âr bebeklerin annelerine g├Ârenlerinkinden daha fazla y├╝k ve g├Ârev d├╝┼čmektedir. G├Ârme ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar g├Ârsel uyar─▒mlardan yoksun olduklar─▒ i├žin hareketsiz kalmaktad─▒rlar. Bu nedenle ├žocu─čun ├ževresi bedensel geli┼čimini sa─člayacak bi├žimde d├╝zenlenerek hareket ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝n ├žok erken ya┼člardan itibaren kazand─▒r─▒lmas─▒na ├žal─▒┼č─▒lmas─▒ gerekmektedir. G├Ârmeyen ├žocuk, yakalama, ba┼č─▒n─▒ ├ževirme ve yatt─▒─č─▒ yerden do─črulma gibi devinimleri yapmak i├žin sesli uyaranlarla uygun bi├žimde uyar─▒lmal─▒ ve bu al─▒┼čt─▒rmalar s─▒k s─▒k yinelenerek devinimlerin s├╝reklilik kazanmas─▒na ├žal─▒┼č─▒lmal─▒d─▒r. Anne ├žocu─čun oturmas─▒na yard─▒m etmeli ancak yard─▒m─▒n dozunu gittik├že azaltarak ├žocu─čun kendili─činden oturmas─▒n─▒ sa─člamal─▒d─▒r.

├çocu─ča elleri ile nas─▒l oynayaca─č─▒ da ├Â─čretilmelidir. ├ç├╝nk├╝ g├Ârmeyen bebekler genellikle ellerini 6-7 ayl─▒k oluncaya kullanamaz ve omuz hizas─▒nda yumruk yaparak tutma e─čilimindedirler. ├çocu─čun elleri ile g├Ârece─či yani ├ževreyi elleri ile dokunarak ├Â─črenece─či ger├že─či g├Âz ard─▒ edilmeksizin ├žocu─čun ellerini kullanabilece─či b├╝t├╝n etkinliklere kat─▒lmas─▒ sa─članmal─▒d─▒r. ├ľrne─čin : beslenirken biberonu, ka┼č─▒─č─▒, taba─č─▒ tutarak beslenme i┼čine kat─▒lmas─▒ sa─članmal─▒d─▒r. Bu bi├žimde bir e─čitim ├žocukta kendi kendine yeme iste─čini daha ├žabuk geli┼čtirir.

G├Ârme ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar g├Ârsel uyaran eksikli─či nedeniyle y├╝z├╝st├╝ yatmaktan, emeklemekten, s├╝r├╝nmekten ve yuvarlanmaktan ho┼članmazlar ve ka├ž─▒n─▒rlar. Oysa, bu devinimler bedensel geli┼čim i├žin gereklidir, ├žocuk bu devinimleri yapmaya oyunlar vas─▒tas─▒yla te┼čvik edilmelidir. G├Ârme ├Âz├╝rl├╝ ├žocuklar─▒n hareket ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ kazan─▒rken g├╝├žl├╝kle kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ baz─▒ durumlar vard─▒r. Bunlar y├Ânlere ili┼čkin olan kavramlar─▒n kullan─▒lmas─▒d─▒r. ├ľn, arka, ├╝st, alt, sa─č, sol gibi kavramlar─▒ kar─▒┼čt─▒rma e─čilimindedirler. Bu d├╝zenlenecek oyunlarda mutlaka verilmelidir, ├Ârne─čin : g├Ârenlerle birlikte oynanan masa alt─▒na ya da benzeri bir yere saklanm─▒┼č olan nesneleri, ├že┼čitli y├Ân bildiren komutlarla bulma oyunu.

A├ž─▒k havada oynanan oyunlar ├žocu─čun hareket ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ art─▒ran etkinliklerdir. Ayn─▒ zamanda ├žocu─ča b├╝y├╝k doygunluk sa─člar, ├Âzellikle g├Âren akranlar ya da ana-babayla birlikte oynand─▒─č─▒nda. ├ľrne─čin: ” ├çember” oyunu a├ž─▒k hava g├Âren akranla oynanan bir oyundur. G├Âren ├žocuk b├╝y├╝k bir ├žember i├žine girerek ” At ” olur. K├Âr ├žocukta ├žemberi d─▒┼čtan tutup s├╝r├╝c├╝ olur. Bu oyun ├žocu─čun hareket ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ kazanmas─▒na hem de g├Ârenlerle kayna┼čmas─▒na yard─▒mc─▒ olur. ├ť├ž tekerlekli bisiklet, kayd─▒rak, ├žit t─▒rmanma v.b. a├ž─▒k havada oynanan oyunlar ├žocu─ča bedenini istedi─či bi├žimde kullanma becerisini kazand─▒rarak hareket ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ geli┼čtiren etkinliklerdir.