─░┼čitme Engellilerin E─čitimdeki Y├Ântemler

2.860 okundu

─░┼čitme engelli bireylerin ileti┼čimini geli┼čtirmeye, konu┼čma dili kazand─▒rmaya y├Ânelik bir├žok y├Ântem vard─▒r.

S├Âzel ─░leti┼čim Y├Ântemi (Oral)
┬▒ Bu y├Ântemin dayand─▒─č─▒ temel ilke, i┼čitme engelli ki┼činin i┼čitenlerin d├╝nyas─▒nda ya┼čam─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmesi i├žin, en yayg─▒n ileti┼čim bi├žimi olan s├Âzel dili ├Â─črenmesi gerekti─čidir.

 

┬▒ ─░┼čaret dilinin ├Â─črenilmesinin konu┼čma ├Â─črenimine k─▒yasla daha kolay olmas─▒ s├Âzel dil geli┼čimini engelleyebilece─či i├žin s├Âzel ileti┼čim y├Ânteminde i┼čarete yer verilmez.

┬▒ Bu y├Ântemde i┼čitme e─čitimi, dudaktan okuma ve konu┼čma ├Â─čretimine a─č─▒rl─▒k verilir.

┬▒ ─░┼čitme engelli bireyi, ana dilini konu┼čabilir ve konu┼čulan─▒ anlayabilir hale getirmeyi ama├žlayan bir y├Ântemdir.

┬▒ ─░┼čitme duyusu, bu y├Ântemde dil edinimi i├žin temel duyu olarak kullan─▒l─▒r.

┬▒ Bu y├Ântemde i┼čitme engelli ├žocuklar─▒n gecikmeli de olsa i┼čiten ├žocuklarla ayn─▒ dil edinim s├╝re├žlerini izleyece─či kabul edilir.

┬▒ ─░┼čitme engelli ├žocuklar─▒n yak─▒n ├ževrelerindekilerle anlaml─▒ etkile┼čime girerek dillerini geli┼čtirebileceklerine inan─▒l─▒r.
Do─čal i┼čitsel s├Âzel y├Ântem, s├Âzel ileti┼čim y├Ânteminin bir t├╝r├╝d├╝r ve i┼čitme engelli bireylerde konu┼čman─▒n geli┼čtirilmesi, bu y├Ântemin temel hedeflerinden biridir. Do─čal i┼čitsel s├Âzel y├Ântem, ├žocuklar─▒n varolan i┼čitme kal─▒nt─▒lar─▒ndan yararlanarak, i┼čitme kayb─▒na uygun cihazlar─▒n kullan─▒lmas─▒yla, do─čal ve etkile┼čimci ortamlarda konu┼čma ve dil geli┼čimini sa─člamay─▒ ama├žlar. Ancak bu y├Ântemde erken te┼čhis, erken cihazland─▒rma, i┼čitme kayb─▒na uygun cihaz kullan─▒m─▒, cihaz kullan─▒m─▒nda s├╝reklili─či sa─člama ve erken e─čitim b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒maktad─▒r. Dilin ├Â─čretilemeyece─či, do─čal ortamlarda kazan─▒labilece─či savunulur. Ayr─▒ca bu y├Ântemde ailenin e─čitime do─črudan kat─▒l─▒m─▒ ve ailenin bilin├žlendirilmesi vazge├žilmez bir unsurdur. Bu y├Ântem i┼čaret y├Ântemini kullanmay─▒, abart─▒l─▒ g├Ârsel ipu├žlar─▒n─▒ i├žeren jest ve mimiklerini reddeder. Ancak normal konu┼čma ak─▒┼č─▒ i├žinde do─čall─▒kla kullan─▒lan jest ve mimikler, v├╝cut dili ve dudaktan okuma gibi g├Ârsel ipu├žlar─▒n─▒ destekler. Bu y├Ântemde dinleme becerisinin kazand─▒r─▒lmas─▒ ve sesin alg─▒lanmas─▒ ├žok ├Ânemlidir. Sesi fark etme, yerini belirleme, sesin ay─▒rt edilmesi, seslerin s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒ ve aralar─▒nda ba─člant─▒lar kurulmas─▒ ise, dinleme becerisinin geli┼čiminde ├Ânemlidir.

─░┼×ARET Y├ľNTEM─░ (Manuel)

 

┬▒ Duygu ve d├╝┼č├╝nceler, nesneler, belli bir dilin harfleri veya konu┼čma sesleri, beden hareketlerinden olu┼čturulan ve g├Ârsel olarak alg─▒lanan i┼čaretlere benzetilmeye ├žal─▒┼č─▒larak ileti┼čim sa─član─▒r.

┬▒ ├ľzellikle ├žok ileri derecede i┼čitme kayb─▒ olanlar taraf─▒ndan kullan─▒lan bir ileti┼čim ┼čeklidir.

┬▒ Kolay ├Â─črenilen bir y├Ântem olmakla birlikte, toplumda i┼čaret dilinin bilinme d├╝zeyi g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda, i┼čitme engelli bireyin, ├ževreyle ileti┼čiminde zorlanmas─▒na ve toplumdan uzakla┼čmas─▒na sebep olabilmektedir.

┬▒ ─░┼čaret dilinin ilden ile, okuldan okula, s─▒n─▒ftan s─▒n─▒fa ve hatta ├Â─čretmenden ├Â─čretmene farkl─▒l─▒k g├Âsteriyor olmas─▒ ve kullan─▒lan i┼čaret sisteminde belli bir standard─▒n olmay─▒┼č─▒, bu y├Ântemle ilgili olarak ya┼čanan bir problem olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmaktad─▒r.

 

─░┼čaret dili: Baz─▒ nesne ve fikirlerin i┼čaretlerle anlat─▒lmas─▒ndan olu┼čur. ─░┼čaret dili, konu┼čulan dillerin yap─▒lar─▒ndan farkl─▒ bir gramatik yap─▒ya sahip bir dil olarak i┼čaretlerle (el, kol bi├žimleri, hareketler) ifade edilen bir ileti┼čim sistemidir. ─░┼čaret dili daha ├žok do─ču┼čtan engelli olup e─čitim g├Ârmemi┼č i┼čitme engelli bireylerin kulland─▒─č─▒ bir y├Ântem olarak bilinmektedir.

 

Parmak alfabesi: Belirli bir dilin harflerini parmaklarla g├Âr├╝l├╝r hale getirmeye dayan─▒r. Bu y├Ânteme g├Âre i┼čitme engelli ki┼či parmaklar─▒yla havada yaz─▒ yazarak ileti┼čim kurar. Daha ├žok yaz─▒ dilini bilenler taraf─▒ndan kullan─▒l─▒r. Bu y├Ântemin etkilili─či, o dilin harflerinin parmakla anlat─▒ma uygun olmas─▒na ba─čl─▒d─▒r.

 

Belgili (i┼čaretli) konu┼čma: Dilin konu┼čma seslerini elle belirtmeye dayanmaktad─▒r. Her ses i├žin bir ├Âzel i┼čaret kullan─▒lmaktad─▒r.

 

 

 

TOTAL Y├ľNTEM

┬▒ ─░┼čitme engelli bireylerin kendi aralar─▒nda ve di─čer insanlarla en etkili ileti┼čimi kurabilmelerinde i┼čitsel, s├Âzel ve i┼čaret y├Ântemi gibi toplumda ge├žerli t├╝m ileti┼čim bi├žimlerinin birle┼čiminden yararlanmas─▒n─▒ ama├žlayan bir y├Ântemdir.

┬▒ Bu y├Ântemin temelini, y├Ântemin bir ara├ž oldu─ču ve arac─▒n ama├žlarla uyum i├žinde olmas─▒ gerekti─či d├╝┼č├╝ncesi olu┼čturmaktad─▒r.

┬▒ Burada belli bir ├žocu─ča hangi y├Ântemin daha uygun oldu─čunu belirlemedeki hedefin, ├žocu─čun ihtiya├žlar─▒n─▒ en uygun bi├žimde kar┼č─▒lamak oldu─ču belirtilmektedir. Yani bu y├Ântem bireysel farklar─▒n ve bireysel ihtiya├žlar─▒n ├Ânemini vurgulamaktad─▒r.

┬▒ Ancak, y├Ântemin uygulanmas─▒nda belli bir standard─▒n olmay─▒┼č─▒ ileti┼čimde sorunlara sebep olmaktad─▒r. ─░┼čitsel, s├Âzel ve i┼čaret y├Ântemlerinin kim taraf─▒ndan, nas─▒l uyguland─▒─č─▒ sorular─▒na verilecek net cevaplar, belli bir standard─▒n olu┼čmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir.

 

─░K─░-D─░L Y├ľNTEM─░ (BILINGUAL)

 

┬▒ ─░┼čitme engellilerin e─čitiminde, yeni say─▒labilecek bir y├Ântemdir.

┬▒ Genel olarak erken ya┼člarda, iki dilin e┼čzamanl─▒ olarak ├Â─črenilmesine dayan─▒r.

┬▒ ─░┼čitme engellilerin e─čitimi a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda i┼čaret dilinin ilk dil, s├Âzel dilin ikinci dil olarak ├Â─črenilmesi ┼čeklinde tan─▒mlanabilir. Burada herhangi bir dilin, di─čerine ├╝st├╝nl├╝─č├╝ s├Âz konusu de─čildir.

┬▒ Y├Ântemin ├ž─▒k─▒┼č noktalar─▒ndan biri, i┼čitme kayb─▒ndan kaynakl─▒ ÔÇťi┼čitme engellilerinÔÇŁ engelli olmad─▒klar─▒, kendilerine ait ayr─▒ dilleri ve kimlikleri olan bir alt grup olduklar─▒na y├Ânelik d├╝┼č├╝ncelerdir.

┬▒ ─░┼čaret dilinin i┼čitme engelli bireyin ileti┼čim ve ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒layacak bir anadili oldu─ču ve i┼čitme engelliler taraf─▒ndan tercih edildi─či savunulmaktad─▒r.

┬▒ ─░┼čitme engellilerin s├Âzel dili de ├Â─črenmeleri gerekti─či ├ž├╝nk├╝, g├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda bir├žok bilginin yaz─▒l─▒ bi├žimde sunuldu─ču ve okuma yazma bilmemenin ki┼činin toplumda engelli olarak nitelendirilmesi ile sonu├žlanabilece─či ileri s├╝r├╝lmektedir.

┬▒ ─░┼čaret dili yetkin bir ┼čekilde konu┼čulmaya ba┼čland─▒ktan sonra, s├Âzel dilin, ├Âzellikle de okuma yazma boyutunun ├Â─čretilmesi gerekmektedir.

┬▒ Bu yakla┼č─▒mda, ├žocu─čun (1 ya┼č gibi) erken bir ya┼čta i┼čaret dilini ├Â─črenerek, ileti┼čim boyutundaki t├╝m sorunlar─▒n─▒n ├ž├Âz├╝mlenerek akademik bilgilere haz─▒r bir hale gelmi┼č olaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝l├╝r.

Payla┼čmak b├╝y├╝kl├╝kt├╝r.

Bir Cevap Yaz─▒n